Aanvankelijk dacht men dat voor het vormen van een zuur of een base het element zuurstof nodig was. (Vandaar de naam). Men dacht daarbij aan basevormende en zuurvormende oxiden, bijvoorbeeld van calcium en van koolstof. Wanneer deze in water opgelost worden vormen zij een zuur en een base:

CaO + H₂O => Ca(OH)₂-gebluste kalk (een hydroxide)

CO₂ + H₂O => H₂CO₃ -koolzuur

Ca(OH)₂ => Ca²⁺ + 2 OH^-

H₂CO₃ => 2 H⁺ + CO₃^2-

Bij elkaar gevoegd reageren H⁺ en OH^- en vormen water H₂O . Deze reactie wordt neutralisatie genoemd.

H⁺ + OH^- <=> H₂O

Omdat het hier om een chemisch evenwicht gaat is het product van deze twee concentraties altijd constant (zolang de temperatuur constant blijft): [H⁺].[OH^-] = 10^-14 =K_w

Wanneer er een sterk zuur toegevoegd wordt, bijvoorbeeld in een concentratie van 10^-3 mol/l dan wordt de [OH^-] bijzonder klein: 10^-11 mol/l.

Wanneer een sterk zuur en een sterke base samengevoegd worden reageren de ionen en vormen water totdat het product van hun concentraties10^-14 geworden is. Bij deze neutralisatie komt vrij veel warmte vrij. In het bovenstaande voorbeeld gebeurt er echter meer:

Er slaat namelijk ook calcium carbonaat neer. Deze stof die bestaat uit een base-rest Ca²⁺ en een zuur-rest CO₃^2- wordt een zout genoemd. In dit geval is het zout niet erg oplosbaar, maar er zijn gevallen waar het gewoon als ionen in oplossing blijft. Wanneer het water verdampt, blijft het echter meestal als kristallijne vaste stof achter.

Veel oxiden vormen inderdaad op deze manier ofwel een zuur ofwel een base. In de regel is het oxide van een element uit het linker gedeelte van het periodiek systeem, bijvoorbeeld de alkalimetalen basevormend en van de rechterkant bijvoorbeeld de halogenen of de zwaardere elementen uit de zuurstofgroep zuurvormend. Van de tussenliggende elementen zijn de oxiden soms amfoteer, zij kunnen dan zowel als base en als zuur optreden afhankelijk van waar zij mee reageren. Van de overgangsmetalen zijn echter sommige oxiden ook sterk zuurvormend, vooral van oxiden met hoge oxidatie getallen zoals CrO₃.

Het idee dat zuurstof een noodzakelijk ingrediënt van een zuur is, bleek al spoedig onjuist. Een goed voorbeeld is zoutzuur, een zuur dat ten grondslag ligt aan het meest bekende zout: keukenzout NaCl. Zoutzuur wordt gevormd als keukenzout wordt behandeld met een sterk zuur in hoge concentratie, zoals zwavelzuur:

H₂SO₄ + 2NaCl => Na₂SO₄ + 2HCl

Iets vergelijkbaars kan gezegd worden van ammoniak NH₃. Hoewel dit gas uitstekend in water oplosbaar is bevat het geen zuurstof en kan het dus niet volgens de Bronsted definitie een OH^- ion afsplitsen. Het heeft echter wel een eenzaam elektronenpaar (:) en kan daarom een H⁺ accepteren:

H₃N: + H⁺ => NH₄⁺

Van een verbinding als BF₃ geldt het omgekeerde. Dit molecule heeft in plaats van een eenzaam elekronenpaar juist een geheel lege elektronenbaan. Met H₃N: kan BF₃ daarom rageren alsof het een zuur was. Het ene molecule doneer elektronen (de base) de andere accepteert ze (het zuur).

H₃N: + BF₃ =>H₃N-BF₃

• Een zuur is een species die elektronen accepteert
• Een base is een species die elektronen doneert.