Xenophanes, grieks filosoof, geboren in Colophon, rond 570 v. Chr Data en betrouwbare gegevens over zijn leven zijn schaars. Ontvluchtte al vroeg zijn geboorteplaats naar Sicilië, Van Sicilië verhuisde hij naar Magna Graecia, waar hij filosoof werd in de school van Pythagoras. Hier kreeg hij aanzienlijke vrijheden, en weerstond de doctrines van Epimenides, Thales, and Pythagoras.

Xenophanes zette de aanval in op het griekse polytheisme.

Van hem is de uitspraak dat, als ossen, paarden en leeuwen handen hadden, zij hun goden de gestalte van ossen, leeuwen en paarden zouden geven. Wij mensen hebben nooit iets zeker van goden geweten, en zullen dat ook nooit weten.

Xenophanes haalde zijn argumenten met name uit de meteorologie, en bracht de griekse goden een voor een terug tot weerverschijnselen. Sommigen menen dat hierbij argumenten uit de kosmologie van Anaximander gebruikte.

Anderen menen dat de christelijke apostel Paulus, in dit opzicht bij Xenophanes aansluit wanneer hij verklaart: "Wie van ons heeft ooit God gezien?". Hoewel het heel goed mogelijk is dat Paulus kennis heeft gehad van het gedachtengoed van Xenophanes, baseert Paulus volgens de meeste uitleggers zijn uitspraak op andere gronden.

Volgens Xenophanus kan er maar één hoogste wezen bestaan: een alomtegenwoordige god, die identiek is met de wereld. Achter de geweldige veelheid van de verschijnselen is er dan dus één eeuwig, onveranderlijk Zijn.

De leerlingen van Xenophanes zouden deze leer tot de uiterste consequenties uitwerken.