Vogelpest

Vogelpest

Vogelpest, aviaire influenza, is een ziekte die voorkomt bij vogels, voornamelijk hoenderachtigen, die griepachtige verschijnselen veroorzaakt, met sufheid, tranende ogen en opgezette kelen. Ook verkleurt de kam van de vogel. Sommige vogels sterven direct na de eerste besmetting. De incubatietijd bedraagt drie dagen tot twee weken. De ziekte is dodelijk voor kippen en kalkoenen. De veroorzaker van de ziekte is een variant van het influenzavirus. Dit virus is zeer variabel, zodat telkens nieuwe varianten ontstaan. De ziekte heeft niets te maken met de pest die in de Middeleeuwen in Europa voorkwam. Een epidemie van vogelpest ontstaat waar vele vogels bij elkaar in de buurt gehuisvest worden.

Table of contents

1 Vatbare diersoorten waaronder de mens

1.1 Overleden dierenarts

2 Verspreiding
3 Vogelpest epidemieën

3.2 2004

4 Bestrijding en preventie
5 Gevaar voor de volksgezondheid
6 Bronvermelding

Vatbare diersoorten waaronder de mens

Vogels die vatbaar zijn voor vogelpest zijn: kippen, kalkoenen, parelhoenders, eenden, ganzen, pauwen, duiven met uitzondering van postduiven, kwartels, fazanten, patrijzen. Wilde watervogels kunnen besmet zijn, maar worden meestal niet ziek. Ook loopvogels zoals struisvogels, emoes en nandoes kunnen worden besmet.

Ook zoogdieren, waaronder mensen, kunnen door het vogelpestvirus worden besmet. Er zijn gevallen bekend in de Verenigde Staten van één paard en een aantal mensen. De ziekteverschijnselen waren daarbij vrij mild. In Hong Kong trad een ernstiger besmetting op. In 1997 overleden zes slachtoffers aan besmetting met de variant H5. Ook kan het virus bij mensen een oogontsteking (conjunctivitis) veroorzaken, die echter niet besmettelijk is.

Tijdens de vogelpest uitbraak in 2003 in Nederland bleek dat ook in varkens de aanwezigheid van antistoffen tegen het vogelpestvirus kan worden aangetoond. Dit bleek het geval te zijn op gemengde boerenbedrijven, met zowel varkens als kippen. Er waren geen aanwijzingen dat varkens het vogelpestvirus verder verspreiden.

Op 16 februari 2004 werd in Bangkok, Thailand bekendgemaakt, dat een luipaard aan het H5N1 virus was bezweken en dat een tijger van een infectie met het virus herstellende was.

Overleden dierenarts

Op 19 april 2003 overleed in het Jeroen Bosch Ziekenhuis in Den Bosch (Nederland) een 57-jarige dierenarts aan een ernstige longontsteking. In de longen van deze dierenarts werd het vogelgriepvirus aangetoond. Omdat er geen andere mogelijke verklaring is gevonden voor het ziektebeeld, is er een sterke aanwijzing dat de man is overleden aan de gevolgen van infectie met het vogelgriepvirus. De man had op basis van de heersende richtlijnen van de Nederlandse overheid geen antivirale middelen (Tamiflu) ingenomen, hoewel hij werkzaamheden had verricht op een besmet bedrijf. Daarom is besloten de antivirale middelen ook bij kort contact met besmette vogels voor te schrijven.

Naar aanleiding van dat sterfgeval is door de Nederlandse rijksoverheid een commissie ingesteld onder leiding van dr. B.R. Bot. Deze commissie constateerde dat het overlijden van de dierenarts een ongelukkige samenloop van omstandigheden was, en dat de dierenarts zich strikt gehouden heeft aan de regels die op dat moment voor hem golden. De commissie constateert ook dat de diverse instanties hebben gedaan wat op dat moment aangewezen leek. De dierenarts heeft geen (zichtbare) conjunctivitis gekregen, wat verder een ieder (ca. 100) van de ruimers die besmet zijn geraakt met het aviaire virus wel had. De dierenarts maakte op 2 april deel uit een specialistenteam van de Rijksdienst voor de keuring van Vlees en Vee (RVV), dat een melding van een verdenking van aviaire influenza (‘vogelpest’) bij een pluimveebedrijf te Teeffelen onderzocht. Een verdenking die achteraf ook bevestigd is. Teeffelen lag buiten het toezichtsgebied (=crisisgebied) zoals dat op dat moment door het ministerie van LNV was vastgesteld. Alleen binnen het toezichtsgebied golden speciale regels, zoals het preventief slikken van de virusremmer Tamiflu door ruimers (dierenartsen, vangers en rapers van de kippen etc.) van besmette en verdachte stallen.

Verspreiding

Verspreiding via de omgeving van besmette boerderijen komt het meest voor. Het virus verspreidt zich echter niet door de lucht, maar alleen via uitwerpselen. Het begin van een uitbraak wordt waarschijnlijk veroorzaakt door wilde eenden of andere watervogels die over een boerderij vliegen en daarbij besmette uitwerpselen laten vallen. Men denkt dat het virus in uitwerpselen ongeveer 100 dagen in leven kan blijven. Verspreiding via eieren is ook mogelijk, maar alleen omdat soms mest aan het ei kan plakken.

Vogelpest epidemieën

Tussen 1959 en 2003 is twintig maal een epidemie opgetreden van vogelpest, in verschillende landen van de wereld. In 1926 en 2003 traden epidemiën van vogelpest in Nederland op. In 2003 betrof het de H7N7 variant. Een aantal boerderijen werden "geruimd" om verspreiding van het virus te voorkomen, dat wil zeggen dat alle kippen werden afgemaakt. Eind 1999 was er in Italië een epidemie, die vijf maanden duurde. Er stierven bijna 14 miljoen vogels, vooral kalkoenen. Nog steeds (2003) komen in Italië uitbraken voor.

2004

In Azië heerst sinds het einde van 2003 een nieuwe vogelpest epidemie. In veel landen worden kippen preventief geslacht en de bevolking voorgelicht. Alleen in Thailand ontkent de regering aanvankelijk dat er vogelpest is. Volgens de Thaise regering was er een cholera epidemie onder het pluimvee, maar niet een vogelpest epidemie. Om te demonstreren dat het eten van kippenvlees geen gevaar inhoud werd op dinsdag 20 januari 2004 een lunch van minister president Thaksin Shinawatra live op televisie uitgezonden. Bij de lunch aten de mp en verscheiden kabinetsleden uitsluitend kippevlees. Binnen enkele dagen moest de Thaise regering echter bakzeil halen en toegeven dat er wel degelijk een vogelpest epidemie was en dat drastische maatregelen werden genomen om de zieke vogels massaal te slachten.

Eind januari is de epidemie al uitgebreid naar Vietnam, Laos, China, Thailand, Indonesië, Cambodja, Japan, Zuid-Korea, Taiwan en Pakistan. Eind januari 2004 waren er in Vietnam al acht menselijke slachtoffers. Dit vormde aanleiding voor Dr. Shigeru Omi, directeur van het WHO West Pacific kantoor, om een waarschuwing uit te sturen. Hij zei dat millioenen mensen in de hele wereld kunnen omkomen, als de H5N1 variëteit van het vogelpestvirus zich zou combineren met een mensengriepvirus, dat ook onderweg is naar de regio.

Medio februari werd er vogelgriep geconstateerd onder pluimvee in Texas. Het virus dat hier in het spel is, H5N2, wordt niet verondersteld gevaarlijk voor de mens te zijn.

Bestrijding en preventie

In 2003 werd door de Nederlandse overheid de volgende procedure gebruikt: Alle besmette dieren en dieren binnen een bepaalde straal van een besmet bedrijf worden gedood. Dit geldt voor zowel hobbymatig als bedrijfsmatig gehouden pluimvee. Er werd gebruik gemaakt van verschillende methoden om de kippen te doden:

met behulp van kooldioxide, dat wordt toegevoerd aan containers waar de kippen in zijn geladen.
met behulp van koolmonoxide. Daarbij wordt de schuur volledig afgesloten en gevuld met koolmonoxide en kooldioxide.
door electrocutie.

Daarnaast werd vervoer van pluimvee en broedeieren in de omgeving van de besmettingshaard verboden. Het vervoersverbod gold ook voor runderen, varkens, schapen, geiten en paarden naar of van een bedrijf met pluimvee. Ook het vervoeren van mest werd verboden.

Inenting van vogels is mogelijk maar erg kostbaar als het om grote aantallen gaat. Probleem daarbij is dat sommige landen, bijvoorbeeld Duitsland, eieren van gevaccineerde kippen niet willen importeren.

Gevaar voor de volksgezondheid

Het gevaar voor mensen van de vogelpest is niet groot. Mensen worden niet gemakkelijk aangestoken door de vogelpest. De kans op overdracht van het virus van mens op mens is gering. Iedereen die direct bij de ruiming van pluimvee betrokken is loopt een klein risico van besmetting en krijgt daarom antivirale middelen voorgeschreven.

Vogelpest is een soort influenzavirus. Dit virus kan af en toe ook mensen besmetten. Er is een kleine kans dat dit gebeurt bij iemand die al met het mensengriep virus is besmet. In dat geval zouden de beide virussen in een gastheercel erfelijk materiaal kunnen uitwisselen en zou er een nieuwe variant van het mensengriep virus kunnen ontstaan, die gevaarlijk zou zijn voor de volksgezondheid, en zelfs een pandemie zou kunnen veroorzaken. Om deze, niet geheel onwaarschijnlijke, situatie te voorkomen krijgt iedereen die direct bij de ruiming van pluimvee in Nederland betrokken is en mensen die wonen of werken op een bedrijf in het beschermingsgebied een griepprik aangeboden.

Bronvermelding

Vragen over Vogelpest op de website van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (21-4-2003)

zh-tw:禽流感/繁 zh-cn:禽流感/简