Vloedgolven kunnen veroorzaakt worden door een zeebeving, een aardbeving waarvan het epicentrum onder de zeespiegel ligt of ook door vulkanische uitbarstingen onder zee of vlak aan zee, vooral als daarbij door een grote aardverschuiving veel gesteente de zee in schuift. Ook bij plotseling afkalven van een gletsjer of ijsberg kan een vloedgolf ontstaan.

Vloedgolven kunnen zich met snelheden van honderden kilometers per uur door de open oceaan voortplanten. Op open zee is vaak weinig van het verschijnsel te merken, maar als de golf ondiep water bereikt verheft zich de golf soms tot tientallen meters boven het normaal peil en stort zich dan vernietigend het land op. Aan de komst van vloedgolf gaat vaak een periode van uitzonderlijk lage waterstanden vooraf, waarbij objecten boven water komen die anders nooit te zien zijn. Velen laten zich daardoor verleiden het drooggevallen gebied in te gaan op zoek naar vis of waardevolle voorwerpen en raken dan overspoeld door de komende golf.

Vooral de kusten van de Stille Oceaan - zoals Japan en Hawaii - zijn bedreigd door vloedgolven omdat zich daar ook gordels van vulkanische activiteit bevinden. Er worden pogingen in het werk gesteld een waarschuwingssysteem in het leven te roepen om mensen de gelegenheid te geven het hogerop te zoeken, maar het is nog erg moeilijk de grootte van de golf te voorspellen. Een op Hawaii voorspelde golf kwam indertijd precies op tijd aan, maar was maar 20cm hoog... De geëvacueerden stelden dat niet zo op prijs.