Het Verdrag van Verdun van 843 kwam er na de dood van Lodewijk de Vrome in 840 en de burgeroorlog tussen zijn drie zonen, Lotharius (de oudste), Lodewijk de Duitser en Karel de Kale. Hierbij werd het rijk van hun grootvader Karel de Grote opgedeeld in drie delen, dat de genese zou betekenen van het moderne Europa.
Aanleiding
Toen Karel de Grote na de dood van zijn broer Karloman in 771 het Frankische Rijk weer verenigde, bestond er in Europa één superstaat. Karel stierf, en liet het rijk na aan zijn zoon Lodewijk de Vrome. Deze had drie zonen, Lotharius, Lodewijk de Duitser en Karel de Kale. Indertijd gold het recht van de oudste op de totale erfopvolging niet. Lotharius eigende zich wel dat recht toe, en toen zijn vader stierf in 840, probeerde hij de macht te grijpen over het hele gebied.
Dit mislukte door het samengaan van de krachten van de twee andere broers. Bij de Slag van Fontenay van 841 werd Lotharius verslagen door zijn broer Lodewijk en halfbroer Karel. Hun alliantie werd definitief door de Eed van Straatsburg in 842.
Lotharius zag zich nu verplicht om te onderhandelen. Die onderhandelingen waren door zijn militaire nederlaag vrij zwaar, en Lotharius kreeg waar hij recht op had: een deel van het gebied van zijn vader én, als oudste zoon, de keizerskroon.
Verdeling
Het Frankische Rijk werd dus in drie delen verdeeld. Karel de Kale kreeg het meest westelijke gebied, dat later zou uitgroeien tot Frankrijk. Lotharius kreeg het Middenrijk, Lotharingen. Lodewijk de Duitser tenslotte kreeg het meest oostelijke deel, wat later zou uitgroeien tot Duitsland.
Een precieze verdeling gebeurde voornamelijk langs de rivieren. Zo vormden de Schelde, de Maas, de Saône en de Rhône de grens tussen Lotharingen en Frankrijk. De Rijn was ruwweg de grens tussen Lotharingen en Duitsland.
Nadien
Lotharingen raakte verdeeld tussen Lotharius' zonen Lotharius II, Karel de Jonge en Lodewijk II (die als oudste met de keizerstitel ging lopen). Het gebied van Lotharius II (grofweg: de Nederlanden, Elzas en Lotharingen) werd opgeslokt door Duitsland en Frankrijk. Lodewijk II stierf kinderloos, en werd opgevolg door Karloman van Beieren, zoon van Lodewijk de Duitser en koning van Duitsland. Zo kwam zijn gebied, Noord-Italië en de keizertitel bij Duitsland. Ook Bourgondië, het deel van Karel de Jonge, werd opgeslokt door de ooms van zijn koning.
Conclusie
Het Verdrag van Verdun leidde tot de verdeling van West-Europa in drie grote delen, waarvan het centrale deel snel werd opgeslokt door de andere twee. Het Middenrijk bleef echter een gebied waar er niet veel vorstelijke bemoeinissen gebeurden, en op termijn zou uit dit gebied België, Nederland, Luxemburg, Zwitserland en Italië onstaan.
Aldus is het Verdrag van Verdun, nog eerder dan de voormalige verdeling na de dood van Clovis (511) van het Frankische Rijk in Neustrië en Austrasië, de kern waaruit het moderne Europa is ontstaan.
