Een vakbond (ook wel: vakvereniging, werknemersvereniging, vakorganisatie of syndicaat) is een organisatie van werknemers die hun rechten en belangen moet verdedigen. De vakbond onderhandelt met een werkgever (of meerdere werkgevers of hun vertegenwoordiger, de werkgeversvereniging) over de lonen, werktijden en andere arbeidsvoorwaarden en aspecten van de werkomstandigheden. Momenteel zijn er slechts 4 op de 10 werknemers aangesloten bij een vakbond. De andere werknemers hebben geen enkel recht op belangenbehartiging door vakbondsvertegenwoordigers in onderhandeling met de werkgevers.
De eerste vakbonden ontstonden ten tijde van de industriële revolutie. Meer en meer mensen verlieten het boerenbedrijf en gingen werken voor werkgevers in bedrijven, vaak onder erbarmelijke omstandigheden en voor een zeer laag loon. De vakbeweging ontstond uit het grote verschil in macht tussen werkgevers en individuele werknemers.
In vele landen waren vakbonden lange tijd illegaal, en het opzetten van een vakbond werd streng bestraft. Met name in Zuid-Amerika kan het vakbondslidmaatschap nog steeds levensgevaarlijk zijn; tegenwoordig worden in Zuid-Amerika jaarlijks meer dan 100 vakbondsleden (vanwege het lidmaatschap) vermoord (voorzover bekend in 2003). Desondanks kwamen vakbonden toch tot stand en kregen politieke macht, wat leidde tot arbeidswetgeving die niet alleen het recht op het vormen van vakbonden erkende, maar ook de relatie tussen werkgevers en vakbonden vastlegde.
Vakbonden in België
Vakbonden in Nederland
Vakbonden internationaal
