Ultraviolet licht

Ultraviolet licht

Ultraviolet licht (ook wel ultraviolette straling, black light of UV-licht genoemd) is elektromagnetische straling net buiten het deel van het spectrum dat met het menselijk oog waarneembaar is (zie ook: licht). De golflengte van UV-licht is 4,5 tot 400 nm.

UV-licht in de natuur

Zon

Naast het "gewone" zichtbare licht straalt de zon ook ultraviolet licht uit. Dat licht kunnen we niet zien, maar wel voelen. Door veel UV kan de huid rood kleuren of verbranden. Op het KNMI in De Bilt wordt de hoeveelheid UV continu gemeten.

Hoeveel UV-zonlicht de aarde bereikt hangt vooral af van de zonshoogte. In de zomer, als de zon veel hoger staat dan in de winter, is het UV-licht zeker tien keer zo sterk. In de zomer bereikt de zon het hoogste punt om ongeveer half twee 's middags en gemiddeld is dan de hoeveelheid UV-zonlicht het grootst.

De hoeveelheid UV-licht is ook afhankelijk van de bewolking. Wolken houden niet alleen het zichtbare licht gedeeltelijk tegen, maar ook UV. In het algemeen geldt: hoe meer bewolking, hoe minder UV-licht de aarde kan bereiken. Wolken weerkaatsen echter zelf ook licht en daardoor kan de hoeveelheid UV die de aarde bereikt ook bij een half bewolkte hemel sterk variëren.

Stof in de atmosfeer kan UV tegenhouden en bij rustig warm weer, als zich veel vuil in de onderste lagen van de atmosfeer verzamelt, kan de hoeveelheid UV afnemen. Bovendien weerkaatst UV tegen de grond. Dat houdt in dat het UV-licht boven wit zand en water feller is dan elders.

Ozon

Ook de hoeveelheid ozon in de atmosfeer heeft invloed op de hoeveelheid UV-zonlicht dat de aarde bereikt. Dat gas houdt het meeste UV-licht tegen, zodat maar weinig UV de aarde kan bereiken. Het meeste ozon bevindt zich in de ozonlaag. Net als het weer heeft ook de ozonlaag seizoenen: in de lente is deze het dikste en in de herfst het dunst. Ook het weer heeft invloed. In het algemeen is de ozonlaag in een hogedrukgebied iets dunner dan in de buurt van een lagedrukgebied.

Het schadelijkste deel van de ultraviolette straling van de zon wordt tegengehouden door de ozonlaag, die zich op ongeveer 10-15 kilometer hoogte bevindt. De aantasting van de ozonlaag door luchtvervuiling (het gat in de ozonlaag bedreigt daarom het leven op aarde.

Blauwgroene algae

Blauwgroene algae zijn opmerkelijk resistent tegen sterke UV-straling, zoals die het aardoppervlak 2,5 miljard jaar geleden bereikte.

Kunstmatig UV-licht

Wijze van opwekking

Galliumnitride (GaN) is een halfgeleider met een vrij grote bandgap, die als LED gebruikt wordt om ultraviolet en blauw licht te produceren.

Toepassingen

Een EPROM wordt gewist door hem een paar minuten onder een ultraviolette lamp te leggen.

Het PWN Waterleidingbedrijf Noord-Holland zal vanaf 2004 UV-licht gebruiken om drinkwater te zuiveren. UV-licht breekt in combinatie met peroxide organische afvalstoffen af en maakt organische microverontreinigingen onschadelijk. Hierbij blijven geen schadelijke reststoffen achter in het water.

UV-licht kan soms worden gebruikt om de oude tekst te lezen die van een perkament is geschraapt om het te kunnen hergebruiken.

Black light ...

Bronnen

Het weer nader verklaard op de website van het KNMI.
Waterbedrijf zuivert water met UV-licht, een artikel in de Volkskrant van 13 mei 2003.