De republiek Turkije ligt voor het grootste deel in Azië, op het schiereiland Anatolië (of Klein Azië) tussen de Middellandse Zee en de Zwarte Zee. Een klein deel rond de grootste stad Istanboel ligt in Europa. Het Aziatische en het Europese deel worden gescheiden door de Dardanellen, de Zee van Marmara en de Bosporus, die gezamenlijk de Middellandse Zee met de Zwarte Zee verbinden. Turkije grenst in het westen aan Griekenland, Bulgarije en Cyprus, en in het oosten aan Georgië, Armenië, Iran, Irak en Syrië.
Bron: The World Factbook CIA
(Provinciekaart)
Geschiedenis
Zie uitvoeriger: Ottomaanse Rijk (tot 1921) en Geschiedenis van Turkije (na 1921)
De Turken in het huidige Turkije zijn de afstammelingen van Oghuz-stammen die vanuit Centraal-Azië naar Anatolië zijn getrokken. De eerste grote emigratie van Turken begon circa 1000 jaar geleden. In 1071 versloeg de Seldjoekse leider Alp Arslan de Byzantijnse keizer Romanus IV nabij Manzikert, dit resulteerde in de stichting van het sultanaat rond Konya. Ongeveer 200 jaar na de stichting van het Ottomaanse Rijk werd de Turkse hoofdstad verplaatst naar Istanboel (1453) en begon hun overheersing over een deel van de islamitische en christelijke wereld.
Dit Ottomaanse Rijk kende zijn grootste bloeitijd in de zestiende eeuw. Daarna trad het verval in en veroverden Oostenrijk en Rusland grote delen van het Ottomaanse grondgebied. Na de verloren Eerste Wereldoorlog resteerde het huidige Turkije en werd het sultanaat een moderne republiek.
Actuele ontwikkelingen
In het jaar 2001 beleefde de Turkse economie een grote crisis, met torenhoge inflatie. Naast economische en monetaire hervormingen waren het ook de aanslagen van 11 september 2001 die het land er weer bovenop brachten: Als enige islamitische NAVO-land werd Turkije plotseling van geopolitiek belang als intermediair tussen het westen en de Islamitische wereld, en kreeg daarom aanmerkelijke financiële steun. Als tegenprestatie speelde Turkije een leidende rol in de vredesmacht in Afghanistan. Maar ook de binnenlandse politiek van Kemal Dervis, superminister van economie en financiën, speelde een niet te onderschatten rol.
20 jaar werd er in het zuidoostelijke Koerdistan strijd gevoerd tussen het regeringsleger en opstandelingen die strijden voor een onafhankelijk Koerdistan, onder leiding van de Koerdische arbeiderspartij PKK, doch op 4 april 2002 besloot de partij de gewapende strijd op te geven. De corruptie en het Moslimfundamentalisme worden thans door het leger als de grootste vijanden van Turkije gezien.
Turkije hoopt op toetreding tot de Europese Unie, doch diverse landen en partijen binnen de Unie hebben daarover nog ernstige twijfels, en bij de toetredingsbesprekingen in 2002 is er vanuit de Unie geen datum voor eventuele toetreding genoemd. Binnen Turkije zijn rond dezelfde tijd wel hervormingen doorgevoerd die toetreding mogelijk moeten maken. Zo werd de doodstraf in vredestijd afgeschaft, werden er meer rechten toegekend aan de Koerdische minderheid, kwam de politie onder strengere controle te staan, en werden de vrijheid van meningsuiting en drukpers minder aan banden gelegd.
Geografische gegevens
Geofysische gegevens
Turkije ligt in een gebied met een complexe tektonische structuur. Het grootste deel van Turkije wordt gevormd door het Anatolische blok. Dit blok zit als het ware ingeklemd tussen een aantal grotere platen. In het noorden, langs de zuidoevers van de Zwarte Zee, wordt het Anatolische blok begrenst door de Eurazische plaat. Hier loopt de Noord-Anatolische breukzone. Deze breukzone heeft vele zware aardbevingen veroorzaakt. De platen in het zuiden van Turkije zijn de Afrikaanse plaat en de Arabische plaat. Deze twee platen hebben een beweging in noordelijke richting. De begrenzing met de Arabische plaat wordt gevormd door de Oost-Anatolische breukzone. Dit is de breukzone waar de beving bij Bingöl op 1 mei 2003 zich naar verwachting heeft voorgedaan. Als gevolg van de grootschalige bewegingen wordt het Anatolische blok naar het westen gedreven. Dit veroorzaakt niet alleen seismische activiteit in het noorden en in het oosten van Turkije maar ook in het westen, langs de kusten van de Middellandse Zee, waar het aansluit bij de activiteit in Griekenland.
Bevolking
- inwoneraantal: 65,3 miljoen
- bevolkingsgroepen: Turken 80%, Koerden 20%
- staatkundige indeling: 81 provincies, onderverdeeld in 923 districten.
- hoofdstad: Ankara (2,94 miljoen inwoners)
- Andere grote steden met inwoneraantal in miljoenen: Istanboel 8,28, Izmir 2,13, Adana 1,13, Bursa 1,10, Gaziantep 0,79
- talen: Turks (87,5%) is de enige officiële taal. Onder de vele minderheidstalen zijn Koerdisch (10,6%), Arabisch (1,6%), Armeens, Lazisch, Georgisch, Circassisch, Ladino e.a.
- religie: Islam (>99%)
Politiek
- parlement: eenkamerparlement, 550 leden, vijfjaarlijks gekozen, kiesdrempel 10%
- staatshoofd: president, gekozen voor 7 jaar door het parlement
- president: Ahmet Necdet Sezer (sinds mei 2000)
- premier: Recep Tayyip Erdogan (sinds maart 2003)
- belangrijkste partijen: AK-partij (islamitisch), DSP (sociaal-democratisch), MHP (extreem-rechts/nationalistisch), Moederlandpartij (conservatief), DYP (conservatief), CHP (sociaal-democratisch)
Economie
- munteenheid: Turkse Lira (TL) = 100 Kurus
- koers (2002): 1 TL=0,000001 €
- BNP: 202,1 miljard US$ (3100$ p.p.)
- Groei BNP: 7,2%
- werkloosheid: 8,3%
- landbouw: granen, katoen, zonnebloemen en andere oliegewassen, maïs, suikerbieten, aardappelen, thee, wijn, noten, olijven
- veeteelt: schapen, geiten, runderen, pluimvee
- delfstoffen: bruinkool, chroom, koper, borax, aardolie, aardgas, bauxiet, ijzer, mangaan
- industrie: vooral textielindustrie. Daarnaast ook levensmiddelen,staal-, papier-, petrochemische en chemische industrie.
- export: 31,7 miljard US$
- exportprodukten: halffabrikaten 29%, kleding 26%, voedingsmiddelen 14%
- exportpartners: Duitsland (21%), Verenigde Staten (9%), Verenigd Koninkrijk (7%)
- import: 54,0 miljard US$
- importprodukten: machines en transportmiddelen 39%, halffabrikaten 18%, chemie 14%
- importpartners: Duitsland (15%), Japan (11%), Italië (8%)
Transport
- spoorwegen: 8682 km, waarvan 1524 km geëlektrificeerd
- wegennet: 386000 km, waarvan 1/3 verhard
- internationale vliegvelden: Istanboel, Ankara, Izmir, Adana, Dalaman, Antalya
- havens: Gemlik, Hopa, Iskenderun, Istanboel, Izmir, Kocaeli (Izmit), Icel (Mersin), Samsun, Trabzon
- Een gedeelte van de tekst op deze pagina, over de geofysische gegevens, of een eerdere versie ervan, is overgenomen van de website van het KNMI. Het origineel kan hier gevonden worden.
nds:Törkei
