Transcriptie is het proces waarbij een specifiek stuk van een DNA keten wordt afgelezen en in "gespiegelde" vorm wordt vastgelegd in een RNA keten (zowel mRNA, tRNA als rRNA). Dit is de eerste stap in de activering van dit deel van de DNA code. De spiegeling is functioneel perfect, er is een één op één relatie tussen elke schakel in de RNA keten en een schakel in de DNA keten, maar chemisch vertonen beide ketens verschillen. Hoewel DNA en RNA beide uit gelijksoortige chemische componenten zijn opgebouwd, men spreekt van basen of nucleotiden, zijn deze enigzins verschillend in samenstelling (ware dit niet zo geweest dat zou de gespiegelde copie allicht zelf weer gekopieerd worden, en dit tot in het oneindige).

De DNA code is nu in de vorm van een RNA "afdruk" toegankelijk gemaakt voor opbouwprocessen in de cel. De synthese van eiwitten begint altijd met transcriptie van één of meerdere DNA segmenten (men noemt elk zo'n segment een gen).

Transcriptie vindt plaats in alle organismen, maar werkt niet bij alle organismen precies hetzelfde.

Het woord transciptie ('overschrijving')is een samentrekking van de woorden "trans" en "scribere" uit het latijn.

Table of contents

1 Algemene werking 2 Werking in prokaryoten 3 Eukaryote transcriptie

Algemene werking

Het holo-enzym RNA polymerase koppelt op een specifieke plaats aan een DNA keten en vouwt zich er om heen. Vervolgens ontwindt het het DNA, dat daardoor nu in enkelstrengs-vorm tijdelijk toegankelijk is voor andere actieve componenten van het enzym. Vervolgens worden steeds nieuwe nucleotiden (basen) aan de te vormen RNA streng gekoppeld. Welk nucleotide dit zal zijn wordt steeds bepaald door de tegenoverliggende DNA nucleotide. Het DNA fungeert dus als een 'mal' (men spreekt van template). Het RNA polymerase beweegt zich in de zogenaamde 5' --> 3' richting over het DNA. Tegelijkertijd wordt het RNA aan de achterkant weer gescheiden van het DNA. Wanneer het hele gen gekopieerd is koppelt het RNA polymerase los van het DNA en wordt tevens de RNA-keten afgestoten.

Werking in prokaryoten

In prokaryote cellen, zoals de bacterie Eschericia Coli, wordt de transcriptie op bepaalde plaatsen in het DNA als het ware aan- en uitgezet door de promotor, de TATA-box, een zogenaamde consensussequentie. Deze heet zo omdat de sequentie "TATA" er vaak in voorkomt (elke letter staat voor een nucleotide, zie DNA).

  stroomopwaarts  ~17 basendoelwit-gen stroomafwaarts 5'----------|-35|---------|-10|----------------------|T|------------3' 3'----------|-35|---------|-10|----------------------|T|------------5'  |  |--------------------->  RNA
 

Bij bacterien beginnen ribosomen ook in 5' naar 3' richting direct met de eiwitsynthese terwijl het RNA nog getranscribeerd wordt.

Eukaryote transcriptie