Rousseau werd geboren te Parijs en kreeg een academische vorming bij Charles Rémond, een landschapschilder, en bij de neo-klassieker Guillaume Lethières. Hij voelde zich van jongsaf aangetrokken door de landelijke natuur en kwam onder de indruk van de boompartijen in het werk van de Engelse John Constable, op het Salon van 1832. Hij verliet meteen het romantische landschap om een meer realistische en aldus meer lyrische natuur weer te geven.

In 1833 trok hij voor het eerst binnen in het woud van Fontainebleau, verleid door zijn grootsheid en door het mysterie ervan, waarbij hij trachtte de diepe realiteit uit te drukken, doorheen de variaties van het onophoudelijk wisselende licht. Onbewust legde Rousseau hier al het eerste spoor naar het 40 jaar latere Impressionisme.

Vanzelfsprekend werd hij gecontesteerd binnen de officiële Salonjury's. De dierensculpteur Antoine Louis Barye en de criticus Etienne Thoré lieten zich echter uitbundig lovend uit. Toch werden de werken van Théodore Rousseau bestendig geweigerd voor de Salons, tussen 1835 en 1848.

In 1847 ging hij zich definitief in Barbizon vestigen. Ook Jean François Millet, Charles François Daubigny en Jules Dupré kwamen het dorp opzoeken.

Na de Parijse revolutie van 1848 scheen de kortzichtigheid van de Salonjury getemperd en viel het werk van de Barbizon-kunstenaars ongehinderd in de smaak van het publiek. Officieel erkend nu kreeg Théodore Rousseau een staatsbestelling. Hij werkte er 2 jaar aan en het werd, in 1850, zijn meesterstuk "La sortie de forêt à Fontainebleau, au soleil couchant". In 1855 werd, op de Wereldtentoonstelling van Parijs, een hele zaal besteed aan het werk van de meester.