Tabak is een product afkomstig van de bladeren van de tabaksplant Nicotiana tabacum, dat als genotmiddel wordt gerookt, gekauwd (gepruimd) en gesnoven.

Rookbare vormen van tabak zijn shag, sigaretten, sigaren en pijptabak; voor het snuiven wordt tabak tot snuiftabak gemalen en om te kauwen als pruimtabak verkocht. Verreweg de meeste tabak wordt echter als sigaretten geconsumeerd. Tabak pruimen en snuiven komt in Nederland eigenlijk niet of nauwelijks meer voor.

De tabaksplant is een éénjarige plant, die in het algemeen op grote plantages wordt verbouwd. De tabak wordt meestal ter plaatse gemaakt in landen waar ze tabak verbouwen (bijvoorbeeld China, India, Turkije, Japan en Indonesië. In Europa wordt in Frankrijk nog wel tabak verbouwd. In Noord- en Zuid-Amerika, waar de tabaksplant vandaan is gekomen wordt hij nu ook nog steeds verbouwd. Hier zijn de grootste producenten de VS, Brazilië, Canada, Argentinië en Mexico.

Tijdens het groeiproces worden de planten getopt, de bloemen worden eruit gesneden, waardoor alle voedingsstoffen aan de bladeren ten goede komen. Omdat niet alle bladeren tegelijk rijp zijn, worden ze een voor een geplukt. De bladeren moeten na het oogsten drogen, dat wordt op 3 verschillende manieren gedaan : in de zon liggend, in ovens of onder een afdakje hangend. Het drogen duurt tot 3 à 4 weken.

De tabaksbladeren worden nu gebundeld en op een stapel gelegd. Hierdoor gaat de tabak broeien (fermenteren). Dat duurt ongeveer 10 weken. De tabak die dan is ontstaan is vaak een beetje bitter. Om de smaak te verbeteren worden verschillende tabakssoorten met elkaar gemengd en worden er naar gelang de toepassing allerlei geur- en smaakverbeteraars aan toegevoegd. Voorbeelden hiervan zijn: suikerstroop, honing, chocolade, pepermunt, enzovoorts. Als dat gebeurd is worden de tabaksbladeren gesorteerd op kwaliteit, grootte, dikte en kleur. In de sigarettenfabriek wordt de tabak in het papier gerold. Het land met de meeste productie is Roemenië met 34 miljard sigaretten per jaar. Nederland staat op nummer 5.

Het gebruik van tabak is een sociaal (weliswaar steeds minder) geaccepteerde vorm van verslaving; vooral het in tabak aanwezige alkaloide nicotine leidt ertoe dat het gebruikers zwaar valt met een eenmaal ontwikkelde gewoonte te stoppen door het optreden van gewenning en afhankelijkheid.

Vooral het gebruik van rookbare vormen van tabak, en dan met name sigaretten, vormt een belangrijke oorzaak van gezondheidsproblemen over de gehele wereld; rokers hebben een 5 tot 10 jaar kortere levensverwachting dan niet-rokers, en vele ziekten hebben een min of meer sterke relatie met het gebruik van tabak, van longkanker, hartinfarct, beroerte, mond-, tong- ,slokdarm- maag- en blaaskanker tot emfyseem en COPD.

Artsen raden het gebruik van tabaksproducten dan ook sterk af, en in vele landen zijn gezondheidswaarschuwingen op de verpakking verplicht. In Nederland bestaat sinds 1990 de Tabakswet die steeds verder aangescherpt wordt om het roken te ontmoedigen.