Onder het Realisme, een cultuurstroming reagerend op de symboliserend allegorische verstarring van het Classicisme, sedert het midden van de 19de eeuw, erkent men het Sociaal Realisme, zowel in de Schilderkunst als in de Beeldhouwkunst. Bij het realistisch uitbeelden van de natuur en het leven van mens, dier en plant erin, creëert men het accentueren van een aanklacht tegen sociaal schrijnende omstandigheden, waaraan het onderwerp het hoofd dient te bieden. Deze emotionele geladenheid wordt de wegbereidster tot het latere Expressionisme, zowel het figuratieve als het lyrisch abstracte, uit de 20ste eeuw.
In België zijn het vooral meesters als Constantin Meunier (1831 - 1905), Léon Frédéric (1858 - 1940), Eugeen Laermans (1864 - 1940), enPierre Paulus (1861 - 1959), die hierbij een opvallende rol speelden.
In Duitsland trad Käthe Kollwitz (1867 - 1945) met haar tekeningen op de voorgrond.
In Frankrijklegden vooral Honoré Daumier (1808 - 1879) en Gustave Courbet (1819 - 1877) sociaal-realistische accenten in hun werk.
In Nederland vallen de visserstypes van Jozef Israëls (1824 - 1911) en de boerenfiguren van Vincent Van Gogh (1853 - 1890) onder deze noemer.
In de Literatuur gaven vooral de Fransen Pierre Joseph Proudhon (1809 - 1865) en Emile Zola (1840 - 1902) vorm aan het Sociaal Realisme.
