Richard Wagner (22 mei 1813 - 13 februari 1883) was een Duits componist.
algemeen en in het kort
Richard Wagner was een belangrijk vernieuwer in de muziek van zijn tijd. Hij componeerde als belangrijkste werken een aantal opera's of liever muziekdrama's waarvoor hij ook zelf de libretti schreef. Ook op letterkundig gebied had hij hierin veel aanleg. Hij streefde naar een ideale vereniging van woord, muziek en toneelspel; op den duur ontstonden daaruit zijn grootse muziekdrama's welke in een apart hiervoor gebouwd, reusachtig theater werden (en worden) opgevoerd in het plaatsje Bayreuth.
Wagner heeft vrijwel zijn hele leven in politieke en geldelijke moeilijkheden verkeerd; pas in de latere jaren van zijn leeftijd kwam hij tot welstand en aanzien. Hij was aanvankelijk getrouwd met Minna Planer, had later een (platonische?) verhouding met Mathilde Wesendonck, en trouwde later met Cosima, de dochter van Franz Liszt, veel jonger dan hij (hij was zelf van de generatie van Liszt) die hem tientallen jaren overleefd heeft. Hij had zelf één zoon, Siegfried Wagner. Diens zonen Wolfgang en Wieland Wagner hebben na hun oma Cosima jarenlang de gang van zaken in Bayreuth bestierd.
Wagner, als persoon en als musicus, blijft onderwerp van controverse en emotionele discussies; verafgoding en volstrekte verwerping komen allebei veel voor. (De overlegpagina's bij het uitgebreide artikel 'RW' in de engelstalige Wikipedia zijn vele malen groter dan het artikel zelf.) Zijn betekenis als componist en muzikaal vernieuwer staat echter buiten kijf. Het zou alleen makkelijker zijn hem te bewonderen als hij als mens een plezieriger karakter had gehad. Er is een onvoorstelbaar omvangrijke literatuur over Wagner beschikbaar die deze controverse reflecteert. Het is dan ook niet mogelijk in een artikel als dit recht te doen aan een dermate complexe persoonlijkheid.
Biografie
Wagner werd geboren in Leipzig. Zijn vader overleed na 6 maanden, zijn moeder hertrouwde 1 jaar later met de toneelspeler Ludwig Geyer. Richard had verder uitsluitend zusters.
De jonge Richard Wagner had ambitie toneelschrijver te worden. Hij schreef echter zich in aan de universiteit van Leipzig om muziek te studeren in 1831. Beethoven was een belangrijke vroege muzikale invloed.
In 1833 had Wagner zijn eerste opera, die Feeen, af met daarin duidelijke invloeden van Carl Maria von Weber. Hij had korte dienstverbanden in Magdeburg en Königsberg. Hij trouwde Minna Planer in 1836 en ze verhuisden naar Riga waar hij dirigent van de opera werd. Minna had een korte rampzalige verhouding. Toch zou het nog 30 jaar duren voor het huwelijk eindigde. Door schulden gedwongen vluchtten ze naar Londen in 1839. De zeereis was een inspiratie voor Der Fliegende Holländer. De Wagners woonden ook een paar jaar in Parijs, waar hij geld verdiende met het schrijven van artikelen en het bewerken van opera's van anderen.
In 1842 verhuisden de Wagners voor 6 jaar naar Dresden, waar Richard Kapellmeister (operadirigent) was. Voor het eerst werd met groot succes een opera van hemzelf opgevoerd; Rienzi. Richard was echter erg politiek actief en had connecties met de revolutionairen en anarchisten, waaronder Michael Bakoenin. In het jaar 1848, waarin het overal in Europa gistte en de revolutie voortdurend op uitbreken stond was hij actief zodat hij, toen de oude staatsorde uiteindelijk toch prevaleerde, voor een op hem uitgevaardigd arrestatiebevel moest vluchten.
Hij zocht asiel in Zwitserland, waar Mathilde Wesendonck, een vurig bewonderaarster, gehuwd met een rijke maecenas en industrieel, hem hulp schonk. Zij was zijn muze bij het schrijven van Tristan en Isolde en de Wesendonck-Lieder. Twaalf jaar heeft hij in Zwitserland gewoond en hier zijn veel belangrijke werken (deels) ontstaan.
Uiteindelijk kon hij tegen het eind van zijn leven door de steun van koning Ludwig II van Beieren in Bayreuth een operagebouw neer laten zetten waar uitsluitend zijn eigen werk compromisloos ten gehore kon worden gebracht, het orkest onzichtbaar in een orkestbak onder het toneel. Jaarlijks worden de Bayreuther Festspiele gehouden, wie een kaartje wil bemachtigen komt op een jarenlange wachtlijst. Als musicus te worden uitgenodigd daarbij te komen zingen of spelen is een grote eer. Wagner stierf op 69 jarige leeftijd in Venetië. Betekenis van Wagner voor de muziek
Wagner liet de klassieke muziek in een heel andere staat achter dan hij deze aantrof. Harmonieën die voor zijn tijd niemand had durven proberen, opera's die in bijna niets leken op wat er voor die tijd onder die naam bekend stond, orkestraties en melodieen die niemand eerder had geprobeerd, oerthema's uit de mythologie met een universele geldigheid en aantrekkingskracht. Wagner introduceerde ook in zijn 'Ring' het idee van Leitmotiv, een fragmentje, melodische lijn of thema dat voor een bepaald idee of persoon staat. Hierdoor gaat de muziek een eigen leven leiden naast de tekst; de hoofdpersoon zweert op het toneel mondeling trouw, maar het orkest gromt onder het toneel al over 'verraad'; Wodan heeft het over een contract en het orkest onderstreept dit met het thema van zijn speer waarin de runen van het verdrag staan gegrift. De motieven muteren langzaam naarmate hun rol verandert of anders wordt toegepast. Dit maakt het bijwonen van een opvoering van de Ring (4 avondvullende opera's !) tot een volstrekt unieke ervaring waarin de luisteraar geheel wordt ondergedompeld. Het vergt wel grote volharding om tot een dergelijke appreciatie van de kunst van deze componist te komen. Voor beginners zijn misschien de Vliegende Hollander en Lohengrin goede eerste keuzen. Wagner heeft ook een grote invloed gehad op de cultuurfilosofie van Friedrich Nietzsche, die aanvankelijk idolaat was maar zich later rigoreus van Wagner afkeerde.
Wagner en de politiek
Wagner beperkte zich niet tot componeren, hij was ook politiek actief en had een scherp oog voor zijn eigenbelang; hij was jaloers op zijn collega-componisten die het allemaal (en naar zijn mening onterecht) makkelijker voor elkaar kregen. Hij ageerde sterk tegen Joden en heeft een lang antisemitisch artikel das Judenthum in der Musik (1850) geschreven. Wagner had grote invloed op koning Ludwig II van Beieren, die hem in de loop der jaren (tot zorg van zijn ministers) veel geld ter beschikking heeft gesteld om zijn idealen te verwezenlijken. Dat ook Adolf Hitler een groot fan van hem was die bij zijn nazaten in de eerste helft van de 20e eeuw kind aan huis was ('Oom Wolf' voor Wieland en Wolfgang), kan de meester echter niet worden aangerekend. Zijn kleinzonen hebben overigens hun eigen moeder Winifred uit hun huis verbannen omdat die tot ver na WO II lovend over de Führer bleef spreken.
Composities
De opera's zijn:
Jeugdwerken:
- Die Feeën
- Das Liebesverbot
- Rienzi
Middenperiode: - Der Fliegende Holländer
- Tannhäuser
- Lohengrin
Rijpe werken: Hiernaast nog enkele liederen: de Wesendonck-Lieder en enkele orkestrale werken, een jeugdsymfonie en de Siegfried-Idyll, een op thema's uit Siegfried gebaseerd werkje, als aubade voor Cosima geschreven. Geschriften
- Oper und Drama
- Das Judenthum in der Musik
- Autobiografie:Mein Leben (zoals gebleken is een sterk vertekend en verfraaid beeld van de werkelijkheid)
Citaten
- Rossini over Wagner: Wagner heeft mooie momenten, maar vervelende kwartiertjes
- Mark Twain: Wagner's music is better than it sounds.
- Friedrich Nietzsche over Wagner: Den hab ich mal sehr geliebt.
zh-cn:威廉·理查德·瓦格纳 zh-tw:威廉·理查德·華格納
