René Descartes (31 maart 1596 - 11 februari 1650) Frans wiskundige en filosoof.

René Descartes was een van de belangrijkste filosofen en wiskundigen van zijn tijd.

Descartes werd geboren in La Haye in Frankrijk. Hij studeerde rechten aan de universiteit van Poitiers. In 1618 vertrok hij naar Nederland waar hij zich aansloot bij het leger van Prins Maurits. In Breda raakte hij bevriend met Isaac Beeckman, Nederlands filosoof en wiskundige.

Van 1620 - 1628 reisde Descartes door Europa. In Frankrijk kwam hij daarbij in contact met de wiskundige Mersenne. Vanaf 1628 vestigde hij zich weer in Holland waar hij in verschillende steden woonde, o.a. Franeker, Harderwijk, Deventer, Utrecht, Leiden, Amersfoort, Amsterdam, Leeuwarden, Endegeest, en uiteindelijk voor langere tijd in Egmond. Hij maakte er een gewoonte van om zijn verblijfplaats alleen aan enkele vrienden bekend te maken. In Holland maakte hij diverse wetenschappelijke vrienden. Mede op aandringen van deze vrienden publiceerde hij er zijn Discours de la méthode, waarin hij de in die tijd nog altijd gangbare filosofie van Aristoteles verwierp en volhield dat alle echte kennis op de wiskunde moet worden gebaseerd. Bovendien paste hij de algebra toe op meetkundige vraagstukken, door het rechthoekig assenstelsel in te voeren, waarmee meetkundige objecten konden worden beschreven met getallen en vergelijkingen.

In 1649 poogde hij in zijn boek Principia Philosophiae het complete universum te beschrijven vanuit een volledig wiskundig opgebouwde mechanica. Zijn gedachten over de werking van het heelal vonden veel weerklank, maar werden jaren later met name door Isaac Newton weerlegd. In 1648 ging Descartes op verzoek van koningin Christina van Zweden naar Stockholm, waar hij in 1650 aan longontsteking bezweek.

René Descartes is bekend gebleven om verschillende redenen, maar twee ontdekkingen zijn onlosmakelijk verbonden met zijn naam: naast de introductie van het cartesiaanse assenstelsel in de wiskunde, werd hij vooral bekend om zijn filosofisch werk. Zijn stelling “Ik twijfel, dus ik besta” was een poging om een filosofische bouwsteen aan te dragen voor het zijn en denken van de mens. In zijn filosofische onderzoekingen stuitte Descartes op de subjectiviteit van de menselijke waarneming. Wat is werkelijkheid, en wat is illusie? De menselijke waarneming bleek zo onbetrouwbaar te zijn dat aan de werkelijkheid zoals de mens die waarneemt kan worden getwijfeld. Waaraan getwijfeld kan worden moet worden afgewezen, want bewijsvoering moet plaatsvinden op basis van onbetwijfelbare argumenten. Waaraan volgens hem echter niet getwijfeld kon worden is het féit dat hij twijfelde en daardoor dus aan zijn eigen bestaan. “Cogito ergo sum” – “Ik denk dus ik besta” is een vaststelling waarover geen discussie mogelijk is. Vanuit deze bouwsteen probeerde Descartes God en het wereldbeeld op basis van onbetwijfelbare argumenten opnieuw op te bouwen. Of hij in dat laatste slaagde bleek grond te zijn voor eeuwenlange filosofische discussies.

Als rationalist onderscheidde de filosoof Descartes drie soorten begrippen: de adventitiae (van buiten gekomen), de innatae (in- of aangeboren begippen) en de a me ipse factae (zelf gemaakte)

Als dualist onderscheidde hij geest of ziel of God (res cogitans) en materie (res extensa). In zijn eigen woorden: Onder de geschapen dingen zijn er enkele die niet kunnen bestaan zonder andere, daarom moeten wij deze onderscheiden van die dingen die alleen de bijzondere bijstand van God nodig hebben om te bestaan. Deze laatste zijn bij hem substanties terwijl die andere (materiele, wereldlijke) dingen die hierdoor gekenmerkt zijn doordat ze plaats innemen, attributen van de substanties worden genoemd. Merk hierbij op dat Descartes nog het klassieke en scholastieke begrip substantie gebruikt dat dus niet verward mag worden met het hedendaagse begrip dat bijna synoniem is met materie.

René Descartes werd waarschijnlijk beïnvloed door het werk van Francisco Sanches die in zijn belangrijkste werk Quod nihil scitur (1581) twijfel als uitgangspunt nam.

Literatuur

• René Descartes: Discours de la méthode, 1637
• René Descartes: Meditationes De Prima Philosophia, 1641
• Adrien Baillet: La vie de M. Descartes., 1691 Bibliothèque national de France
• Pieter van der Hoeven: Metafysica en fysica bij Descartes. Gorinchem : Noorduyn, 1961. - 293 p. ) Proefschrift, Groningen 1961
• Pieter van der Hoeven: Descartes: wetenschap en wijsbegeerte. Baarn : Wereldvenster, 1972. - 118 p. (Wijsgerige monografieën) Lit.opg.: p. 116-118. ISBN 90-293-0515-0
• Paul Strathern: Descartes in 90 minuten Uitgeverij Holland - Haarlem 1999 ISBN 90-251-831-8