Het protestantisme is naast de Rooms-Katholieke kerk en de orthodoxe kerken één van de belangrijkste stromingen binnen het christendom. Het is ontstaan in de 16e eeuw als afsplitsing van de Rooms-Katholieke kerk nadat verschillende theologen, onder wie Maarten Luther, Huldrych Zwingli en Johannes Calvijn, in conflict raakten met de Rooms-Katholieke kerk over de leer en de praktijken van deze kerk. Belangrijke (uiterlijke) verschillen met de Rooms-Katholieke kerk zijn: - Geen erkenning van het gezag van de paus.
- Geen Maria- en heiligenverering.
- Slechts twee sacramenten (doop en avondmaal) in plaats van zeven.
- De meeste protestantse kerken kennen een synodale in plaats van een episcopale structuur.
Geschiedenis
Een eerste begin van het protestantisme is te zien in de ideeën van de Engelsman John Wyclif, die in de 14e eeuw aan de eerste Engelse vertaling van de bijbel begon en zich verzette tegen de macht en rijkdom van de Rooms-Katholieke kerk. Ook de Tsjechische hoogleraar Jan Hus wees aan het begin van de 15e eeuw op de organisatie van de kerk en het gezag van de paus. Beiden wilden de kerk zuiveren van onbijbelse invloeden en terugbrengen naar haar bijbelse oorsprong.
Een belangrijke omwenteling vond plaats in 1517 met de publicatie van de 95 stellingen van Luther. Hierin verzette hij zich met name tegen de handel in aflaten waarmee de Rooms-Katholieke kerk zich bezighield, om de bouw van de Sint Pieter Kathedraal in Rome te bekostigen. Rond dezelfde tijd bracht Zwingli in Zwitserland een soortgelijke beweging op gang. Hun ideeën verspreidden zich snel door Europa en waren een belangrijke aanzet voor de Reformatie.
Leer
De leer van het protestantisme, in het bijzonder wat betreft de verschillen met de Rooms-Katholieke kerk, kan worden samengevat met vier Latijnse uitspraken:
Jezus Christus, de Zoon van God en tegelijk God zelf, is de enige grondslag voor de verlossing van de mens en is de enige die de mens mag aanbidden. Het idee dat katholieken heiligen aanbidden is overigens een misverstand: katholieken vereren weliswaar heiligen, maar aanbidden alleen God.
- Sola scriptura: Alleen de Schrift
In tegenstelling tot de Rooms-Katholieke kerk, die haar leer afleidt uit de Bijbel (de Heilige Schrift), de traditie van de kerk en de beslissingen van kerkleiders (in het bijzonder de paus) baseert het protestantisme zich uitsluitend op de Bijbel als het Woord van God en enige bron van het geloof.
- Sola fide: Alleen door het geloof
Tegenover het systeem van goede werken, boetedoening voor zonden, kwijtschelding van straffen door priesters en het vagevuur, leert het protestantisme dat de mens uitsluitend door het geloof in Jezus Christus van zijn zonden kan worden gered.
- Sola gratia: Alleen genade
Tegen het rooms-katholieke standpunt dat zowel geloof als goede werken noodzakelijk zijn om genade van God te ontvangen, brengt het protestantisme in dat verlossing een gave van God is die niemand kan verdienen, maar die alleen via Jezus Christus verkregen kan worden door het geloof. Stromingen
Het protestantisme bestaat uit een groot aantal verschillende stromingen. In tegenstelling tot in de Rooms-Katholieke kerk, is er geen centraal gezag dat de leer van de protestantse kerken bepaalt. Sommige van de protestantse stromingen zijn internationaal verbreid, hoewel de meeste georganiseerd zijn in landelijke kerkgenootschappen. Internationaal
- (Evangelisch) Lutheranisme
- Calvinisme
- Anglicanisme
- Pinkstergemeenten
- Methodisten
- Baptisten
- Presbyterianen
In Nederland
In Nederland is de Nederlandse Hervormde Kerk de grootste kerk, gevolgd door de Gereformeerde Kerken. De rest van de protestantse kerken, met name het gereformeerd protestantisme, is verdeeld in een groot aantal kerkgenootschappen, die zich in de 19e en 20e eeuw van de Nederlandse Hervormde Kerk en van elkaar hebben afgescheiden. Er zijn gesprekken gaande om een aantal van de protestantse stromingen weer bij elkaar te brengen, maar het gevaar is aanwezig dat groepen, die het niet eens zijn met deze verenigingen, zich weer zullen afsplitsen.
- Nederlandse Hervormde Kerk/Gereformeerde Bond
- Gereformeerde Kerken
- Evangelisch-Lutherse Kerk
- Samen op Weg-kerken/Protestantse Kerk in Nederland
- Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt)
- Christelijke Gereformeerde Kerken
- Nederlands Gereformeerde Kerken
- (Oud-)Gereformeerde Gemeenten
- Baptisten
- Vrijzinnig protestantisme
- Evangelische gemeenten
- Pinkstergemeenten
In de twintigste eeuw heeft de verzuiling geleid tot uiteenlopende organisaties op specifiek protestantse grondslag. Voorbeelden hiervan zijn:
In België
