PDA

PDA

Deze tekst werd opgemaakt in mei 2002. Enkele zaken (bv: die in deze tekst als nieuw worden aangehaald, of prijzen) kunnen reeds verouderd zijn. Houdt rekening met de snelle evoluties inzake informaticatechnologieën en als u bv weet dat er iets veranderd is, vul deze tekst dan aan of verbeter hem!

PDA ofwel Personal Digital Assistant, wordt omschreven als een klein draagbaar toestel dat computer-, telefonie-, fax- en netwerkfuncties combineert. Een typische PDA kan dienen als gsm, fax en persoonlijke organiser. Sommige PDA's zijn uitgerust met een minitoetsenbordje, anderen met een aanraakschermpje en pen, de zogenaamde touch-screens met bijbehorende stylus.

Een PDA is in feite een `handheld' PC, dus een PC die je in je hand kunt houden, die de taken van zijn in leder ingebonden voorganger overneemt, zoals adresboek, kladblok, agenda en telefoonlijst. Maar de meeste PDA's bieden hiernaast nog veel meer toepassingen, zoals rekenbladen, tekstverwerking, databases, software voor het beheer van financiële zaken, uurwerk, rekenmachine en spelletjes. Wanneer er over PDA's gesproken wordt zal het woord PIM (Personal Information Manager) wel eens aan bod komen. Hiermee bedoelt men de software die je toelaat tekst in te voeren met om het even welke betekenis en die je nadien snel en gemakkelijk kan terugvinden. (zoals bv. de telefoonlijst)

Wat de PDA zo aantrekkelijk maakte voor veel PC-gebruikers was de mogelijkheid om data tussen de PC en handheld gemakkelijk uit te wisselen, m.a.w. data te synchroniseren tussen de desktop-pc en het draagbare toestel. Deze uitwisseling van gegevens gebeurt via een infrarood-poort of m.b.v. een speciaal docking station.

Kleine, draagbare krachtige technologie heeft altijd op veel aandacht kunnen rekenen. In het bijzonder voor mensen met stijl, op zoek naar de laatste gadgets. De PDA past perfect in deze visie naast een ander bedrijfsitem van de jaren `90, de gsm. De interesse vanuit de bedrijfswereld voor de PDA is vooral te danken aan de steeds verhoogde rekenkracht van deze toestelletjes. Het idee is simpel: gemakkelijk gegevensbeheer gecombineerd met internet-toegang.

Eén van de problemen die men had bij het ontwerp was de vraag hoe de gegevens in te voeren. Het probleem bij het minitoetsenbordje was dat het niet handig bleek te zijn om op te typen. Hierna kwam het Graffiti-tekenherkenningssoftwarepaket op de markt, dat een aanraakscherm en een afgeslankt (gemakkelijk, snel aanleerbaar) alfabet gebruikt om gegevens te digitaliseren.

Het eindresultaat is dat de markt opgesplitst is in twee grote segmenten: met toetsenbordje enerzijds en de met het aanraakscherm uitgeruste toestellen zonder toetsenbord. De keuze van de eindgebruiker tussen deze twee hangt af van zijn persoonlijke voorkeur en gewenste functionaliteit. Met betrekking tot deze twee soorten modellen ontwikkelde Microsoft dan ook twee verschillende versies van zijn Windows CE.

Table of contents

1 De hardware

1.1 Het geheugen
1.2 Het scherm
1.3 De invoer

2 Software

2.4 Windows CE
2.5 EPOC OS
2.6 eCos / M3
2.7 Palm OS
2.8 Toepassingen

3 Oorsprong & evolutie
4 Toekomst
5 OCR
6 Synchronisatie
7 Expansiemogelijkheden
8 Besluit

De hardware

PDA's zijn in feite gelijk aan een destop pc qua opbouw: een processor die al het rekenwerk uitvoert met data die ni het geheugen geladen en opgeslagen worden. Invoer gebeurd via een toetsenbord of touchscreen. De uitvoer gebeurt via een schermpje dat (voor sommige modellen) qua beeldscherpte kan concurreren met gewone computer beeldschermen. Uiteraard zijn de verschillende onderdelen niet de standaardstukken die je vindt in desktoppc's, daarom een korte beschrijving. De processor De gebruikte processors zijn (over het algemeen) niet die van chipgiganten als Intel of AMD, maar van de PDA-producenten zelf of van gespecialiseerde bedrijven. De meest gebruikte is van ARM (www.arm.com), Transmeta (www.transmeta.com) en NEC.

Het geheugen

Qua RAM-geheugen moet de PDA het veel minder stellen dan de pc's: 8 tot 32MB is de standaard. Dit verklaart ook waarom er specifieke besturingssystemen en toepassingssoftware geschreven dient te worden voor deze toestelletjes.

Bij het openvijzen van een PDA ga je geen harde schijf tegenkomen, alle data wordt op geheugenchips bijgehouden. Het is wel mogelijk om je geheugen uit te breiden op de meeste PDA's. Dit kan door middel van zogenaamde flashgeheugens.

Het scherm

Het zal duidelijk zijn dat een toestel dat je in je handpalm kan houden niet voorzien is van een 17 of 19inch scherm. De grootte, het aantal kleuren dat ze kunnen weergeven en het aantal pixels verschilt van model tot model, liggend tussen waarden van 160 x 160 met 16 grijswaarden tot 640 x 240 met 65536 kleuren.

De invoer

Zoals reeds eerder vermeld maakt de wijze waarop de gegevens ingevoerd worden het verschil tussen de handheld en de palmtop. De handheld beschikt over een toetsenbordje, de palmtop niet. Bij de productie van handhelds dient men een juiste verhouding vinden tussen eenvoudigheid van invoer, en de plaats dat het toetsenbord zal in beslag nemen. We hebben het dan vooral over vereenvoudigde toetsenborden: geen numerieke - en functietoetsen.

Software

Besturingssystemen

Microsoft heeft altijd al de kunst begrepen om de situatie om te keren op de technologische domeinen die het wil controleren, en dus wordt de oorlog van de besturingssystemen uitgebreid tot het land van de kleine PC's. Momenteel zijn de PDA's vooral gebaseerd op Palm OS (dat wordt ondersteund door verscheidene constructeurs zoals Sony, Palm, Handspring, ...) en Windows CE PocketPC. Hiernaast heb je nog EPOC OS, Windows CE Handheld PC en eCos/M3.

Windows CE

Toen Microsoft's Windows CE werd aangekondigd in de herfst van 1996 waren er een 40-tal bedrijven die zeiden CE-compatibele hardware of software te produceren. De eerste op CE-gebaseerde PDA's schoten echter te kort: enerzijds door tekortkomingen van het besturingssysteem, anderzijds door batterij-verslindende hardware. Ondanks talloze verbeteringen verloor CE samenwerkende bedrijven, waaronder ook grote namen als NEC, Motorola en Philips.

Kleurenschermen werden vanaf CE 2.0 ondersteund, RISC-processoren vanaf versie 2.1.

Velen verwijten Microsoft dat hun beslissing om CE de `look and feel' van de traditionele windows-omgeving te geven, de oorzaak zou zijn van de fouten die het systeem bevat. Het gevolg van deze beslissing is een besturingssysteem dat simpelweg te complex is voor systemen als PDA's. Dit ondanks het feit dat CE's architectuur schaalbaar is, en bedrijven de mogelijkheid biedt enkel die modules te gebruiken die ze nodig hebben. Microsoft's oplossing was het ontwikkelen van twee verschillende versies van CE: Handeld PC, voor de PDA's met toetsenbord en Pocket PC voor de toetsenbord-lozen.

EPOC OS

Psion's OS EPOC ondersteunde eerst enkel RISC-processoren die de ARM-architectuur gebruikten, in een latere versie werd het echter overdraagbaar naar elke hardware-architectuur. Totdat Psion een joint venture aanging (genaamd Symbian) in 1998 met Ericsson, Nokia en Motorola was er voor dit besturingssysteem vrijwel geen support te krijgen. Enkel Philips toonde enige blijk van interesse. Met de oprichting van Symbian willen deze bedrijven een nieuw besturingssysteem, gebaseerd op het vroegere EPOC, ontwikkelen dat mobile computing en draadloze technologieën verenigt om het internet bereikbaar te maken, messaging en gemakkelijke gegevensuitwisseling mogelijk te maken, en dit alles moet in je borstzakje passen.

EPOC32 zal in twee versies beschikbaar zijn: één voor de PDA's en een andere voor de tablet-pc. Enkele eigenschappen van EPOC32, (gegeven door Symbian) zijn: de modulariteit, schaalbaarheid, laag stroomverbruik en compatibiliteit met RISC-chips zoals de StrongARM.

eCos / M3

eCos / M3 is een niet alom bekend besturingssysteem voor de PDA's, maar daarom niet bepaald minderwaardig. Ook al verklaart Microsoft meer schrik te hebben van Symbian, eCos / M3 kan ook een geduchte concurrent blijken te zijn in de toekomst. Het gaat hier over een op eCos van Linux Red Hat gebaseerd besturingssysteem ontwikkeld door Red Hat & 3G Lab Ltd. voor de draadloze PDA's en de volgende generatie mobiele telefoons (de Smartphones).

Palm OS

Het succes dat Palm OS dezer dagen kent is te danken aan het succes dat de Pilot heeft gekend in de jaren '90 (in '99 beweerde Palm Computing 70% van de hele PDA-markt te bezitten). De Palm PDA's meest in het oog springende eigenschappen zijn het hemdenzakformaat, hun elegante grafische interface en de bijzonder gemakkelijke synchronisatie met de PC en omgekeerd (d.m.v. 1 enkele druk op de knop.)

Naast het enorme aantal programmeurs die voor dit platform begonnen te schrijven, steeg ook het aantal bedrijven die licensies voor het OS namen. (zoals IBM, Nokia, Sony en zelfs een concurrent op de PDA-markt Handspring Inc.)

Dat Palm OS het gebruik van kleurenschermen pas in de Palm IIIc (lente 2000) ondersteunde, was te weiten aan het feit dat ze hun naam van batterij-besparend besturingssysteem niet kwijt wilden.

Enkele software-items die standaard aanwezig zijn op Palm OS zijn onder andere agenda, adresboek, to-do-lijst, uitgaven-beheersoftware, rekenmachine, kladblok en spelletjes.

De gegevensinvoer gebeurt m.b.v. Graffiti.

Dat Palm OS ook moeite doet om in het bedrijfsleven gegeerd te zijn, bewees de samenwerking met enkele bedrijven om een softwarepakket te ontwerpen dat het voor de administrators gemakkelijk maakt Palm toestellen van op afstand te beheren. (Computer Associates TNG Management Support software)

Toepassingen

In het beginstadium van de PDA's was er nog niet echt een vaste set gebruikte PIM applicaties. Deze software is over de tijd heen geëvolueerd en nieuwe toepassingen en/of spelletjes zijn toegevoegd. Hieronder krijg je een lijst van software die tegenwoordig op een Palm-size, stylus-based PDA aanwezig zijn, naast enige vorm van tekenherkenningssoftware.

Agenda/planner
To-do lijst
Telefoon/adresboek
Kladblok
Tekenapplicatie
Software voor financieel beheer
Rekenmachine
Alarm
Wereldklok
File manager
Geluidsrecorder
Data synchronisatie
Printer connectie

Dankzij de draadloze connecties naar internet die nu mogelijk zijn, komen er nog 2 bij:

E-mail
Web browser

De toestellen met toetsenbordje kunnen daarnaast nog afgeslankte versies bevatten van deze desktop applicaties:

Word
Spelling checker
Aangepast woordenboek
Rekenblad

Hiernaast kent de markt hedendaags een explosie aan nieuwe toepassingen, allemaal in functie van mobiliteit: bv. Routeplanners gecombineerd met GPS

Oorsprong & evolutie

Algemeen aanvaard werd dat Psion de ontwerper is van het `PDA-genre', bij de lancering van hun eerste organiser in '84. Deze was iets smaller, maar langer en dikker dan een pakje sigaretten. Was gebaseerd op 8-bits technologie en kwam standaard met 10K niet-vluchtig geheugen, een database met zoekmogelijkheid, enkele rekenfuncties en een op 16-karakters gebaseerd LCD scherm en had een ingebouwde klok en kalender. Een optioneel Wetenschappelijk Pakket maakte van dit toestel een programmeerbare computer die de mogelijkheid had wetenschappelijke programma's te draaien.

Hierna kwam de Psion II waarvan er tot 1990 ongeveer een 500 000tal van verkocht werden. De derde versie, de zogenaamde Series 3a, daterend uit 1993 was de eerste die de connectie desktop PC - organiser mogelijk maakte.

Psion's succes wekte andere bedrijven hun aandacht en interesse op de PDA-markt. Eén van de eerste die een vergelijkbaar toestel lanceerde was Apple Computer met hun Newton MessagePad rond 1993. Daarna kwamen er snel nog andere elektronica fabrikanten met evenwaardige zaken op de proppen: Hewlett-Packard Co., Motorola Inc., Sharp Electronics Corp. And Sony Electronics Inc.

Apple gebruikte op hun eerste 2 modellen het door hen ontwikkelde Newton besturingssysteem met tekenherkenningssoftware, maar zette de ontwikkeling ervan na verloop van tijd op. Het bleek niet betrouwbaar of snel genoeg te werken.

Rond 1995 kwam Palm Computing met hun Pilot-toestellen zonder toetsenbord op de markt. Deze gebruikten de eerder genoemde Graffiti-software.

Toekomst

De markt van de PDA's zal in de nabije toekomst niet alleen bepaald worden door de PDA's zelf, zoveel is zeker: er komt (of is er al) een nieuw soort product, de Smartphone. Verscheidene fabrikanten hebben de laatste 12 maanden al zulke toestellen gecommercialiseerd: Ericsson, Motorola en Nokia. Deze toestellen maakten gebruik van een eigen besturingssysteem of van Symbian, geërfd van Psion. Uiterlijk verschilt een PDA (waaronder de nieuwe Pocket PC) niet veel van een Smartphone, maar de filosofie achter beide producten verschilt sterk. PDA's zijn digitale assistants ofwel zakcomputers met daarbovenop een antenne. Daartegenover is een Smartphone een mobiele telefoon met PDA-functies. De draadloze Pocket PC heeft een groter scherm dan de Smartphone, wordt bediend met 2 handen en een stift en bevat (in tegenstelling tot de Smartphone) softwarepakketten als Pocket Word & Excel. Dank zij de kleine ingebouwde microfoon kan de Pocket PC ook als gsm dienen, maar hij is toch iets te groot gebouwd om dit als handig te ervaren.

Beide producten maken zich op om de datacommunicatienorm GPRS te ondersteunen, (in afwachting van UMTS) en ondersteunen reeds bluetooth.

Naast de PDA en Smartphone gaat ook nog de Tablet pc op de markt komen, maar deze hoort eigenlijk niet direct in deze bespreking thuis: het is een nieuwe soort draagbare computer, die een volledig (echter wel aangepast) besturingssysteem zal draaien.

OCR

Typen op een te klein toetsenbordje is eerder traag en wordt na een tijd frustrerend. `Schrijven' op je PDA is een veel aantrekkelijker idee, maar het verwezenlijken hiervan bleek bijzonder complex.

Voor het menselijke oog is het verschil tussen een getekend huis en een woord meer dan duidelijk, maar wat maakt nu juist het verschil? De computer kan op twee manieren te werk gaan om dit te ontdekken. De simpele manier is degene die Graffiti gebruikt: het verstaat de vorm van elke letter en zet die om naar zijn digitale equivalent. Het probeert geen woorden of context te kennen. Om het nog simpeler te maken, maakt Graffiti gebruik van eigen aangepaste vormen voor elke letter die de gebruiker dient te kennen. Geen paniek. Deze vormen gelijken sterk op ons authentiek alfabet, en is naar verluit op minder dan 20 minuten aangeleerd.

Apple's Newton had een andere aanpak: het leerde het geschrift van de gebruiker `lezen' en naar woorden omzetten aan de hand van enkele standaard testjes. Dit systeem werd handiger en slimmer naargelang je het meer gebruikte. Je meer dan één gebruiker definiëren op je PDA, en moest er dus voor opletten in je eigen profiel te werken, teneinde de tekenherkenning van een medegebruiker niet in de war te sturen. Zoals reeds vermeld werd Newton een jammer genoeg bijzonder kostelijke flop voor Apple.

Synchronisatie

Indien de mogelijkheid niet bestond gegevens van en naar de PDA te versturen en te synchroniseren met de data op desktop PC's zouden verschillende softwaretoepassingen (zoals tekstverwerking) niet bijzonder veel nut hebben op de PDA, aangezien maar weinig toestellen printen via een parallelle printerpoort ondersteunen. Het is dan ook niet te verwonderen dat dit onderdeel van de PDA in de loop der jaren beduidend verbeterd werd, mede dankzij externe bedrijven die hardwarecomponenten (zoals PDA docking craddles) ontwierpen, alsook software toepassingen die het synchroniseren vergemakkelijkten en zo efficiënt mogelijk maakten.

De meeste PDA's worden geleverd met een zogenaamd docking station, dat de connectie naar en van de PC via een parallelle, seriële of USB kabel legt, en bevat meestal ook een voedingskabel waarmee je je PDA's batterij kunt herladen. Twee draadloze verbindingsmogelijkheden winnen echter meer en meer terrein op het synchronisatiegebied: IrDA, de alom gekende infraroodpoort en de nieuwere en snellere Bluetooth-technologie.

Expansiemogelijkheden

Naast de standaardmogelijkheden om je PDA met je PC te verbinden heb je meer en meer de mogelijkheid hem uit te breiden door toevoeging van gsm, printer, extra geheugenkaartjes, modem of andere hardware. Enkele voorbeelden zijn:

CompactFlash: Standaard, algemeen ondersteunde geheugenkaartjes, die ondanks hun klein formaat een relatief grote hoeveelheid data kunnen bevatten.
Seriele poorten, modems, netwerkkaarten, gsm-netwerkadapters en gps systemen zijn enkele voorbeelden van toepassingen die mogelijk zijn op CompactFlash kaartjes.
SmartMedia, Memory Stick, MultimediaCard en Secure Digital: zijn allemaal geheugenuitbreidingen, maar geproduceerd door verschillende fabrikanten en met elk hun voor- en nadelen.
PC Card: ook wel PCMCIA-kaart genoemd, is de oudste standaard in expansietoepassingen. Deze zijn meestal niet standaard in een PDA in te pluggen, maar er kan wel optioneel een `gleuf' bij aangeklikt worden waar dan de PC Card in past.

PC Cards zijn meestal batterij-verslindende zaken, en zijn dus niet snel standaard te vinden bij PDA's, maar de mogelijkheid bestaat dus soms wel ze te gebruiken.

Waar PC Cards wel gebruikt worden is in draagbare computers waar ze kunnen dienst doen als adapter voor PC Card naar CompactFlash, zodat deze kaartjes ook in de laptop gelezen kunnen worden

De grootte van deze verschillende kaartjes verschillen: de kleinere zijn meestal enkel geheugenuitbreiding, de grotere modellen bieden ook extra mogelijkheden (bv: een andere soort connectie naar de buitenwereld)

Besluit

Om af te ronden kunnen we stellen dat een PDA ons beide een zeer interessant hebbeding lijkt, dat echter voor weinig mensen een hoogstnoodzakelijk iets is. Over het algemeen gaat de PDA slechts de taak van een klein zakagendaatje en/of telefoonboekje vervullen, het voordeel is echter dat je je agenda kan bijhouden op je PC, en als je op verplaatsing gaat diezelfde agenda kan bijhebben in je borstzakje. Het enige dat ons totnogtoe weerhouden heeft van zo'n toestel aan te schaffen is jammer genoeg de prijs. Technologie is duur, geminiaturiseerde technologie nog veel duurder. De prijs van deze dingen ligt tussen €160 voor het goedkoopste model van Palm en €799 voor het nieuwste, blitse model van HP (voorheen Compaq). Bij de aanschaf zul je je moeten afvragen of je kiest voor een toestel dat de hoogstnoodzakelijke taken kan uitvoeren en verder niet veel meer te bieden heeft, of voor één dat veel meer kan, sneller is, beter beeld heeft,... maar dan ook veel duurder zal zijn.