Het paard (Equus caballus) is een hoefdier en dus een zoogdier, één van de zeven huidige soorten van het geslacht Equus. De Latijnse woorden equus en caballus betekenen overigens beide "paard".

Table of contents

1 Terminologie 1.1 Algemeen 1.2 Gebruik door de mens 2 Militair gebruik 3 Gebruik in vredestijd 4 Sporten 4.3 Evolutie van het paard en rassen 4.4 Wilde paarden 4.5 Overige informatie 4.6 Ziektes, parasieten

Terminologie

• hengst - volwassen mannetjespaard
• merrie - volwassen vrouwtjespaard
• veulen - jong paard
• ruin - volwassen gecastreerd mannetjespaard
• klophengst - mannetjespaard waarvan beide teelballen niet zijn ingedaald. Daardoor onvruchtbaar maar gedraagt zich meestal als een hengst en niet als een ruin.
• dekhengst - mannetjespaard dat is goedgekeurd om mee te fokken.
• pony - paard dat volwassen een schofthoogte van minder dan 1.5 m heeft; grotere dieren worden gewoon "paard" genoemd
• schoft - Hoogste punt van de schouder van een paard.
• schofthoogte - Hoogte van een staand paard, gemeten tot de schoft

Algemeen

De schofthoogte van volwassen paarden variëert sterk: de Falabella (miniatuurpaard) is slechts zo'n 60 cm hoog, terwijl andere rassen meer dan 2 m kunnen halen. De vacht kan zowel uniform gekleurd als bont zijn. Veel voorkomende kleuren zijn bruin, zwart, voskleurig (roodbruin), geel en "vaal" (grijs, soms neigend naar bruin of blauw). Het paard is een kuddedier en wordt gemiddeld zo'n veertig jaar oud.

Het paard behoort tot de onevenhoevigen (Perissodactyla) en heeft per been slechts één teen. De laatste kootjes hiervan dragen de hoef, feitelijk een grote platte nagel. Het paard loopt in wezen permanent op de tenen.

De draagtijd is ongeveer een jaar. Het veulen probeert al direct na de geboorte te gaan staan en kan zich na een paar uur al redelijk op de been houden. Dit heeft te maken met het feit dat het paard oorspronkelijk op de open vlakte leefde, waar de kudde snel moest kunnen vluchten.

Paarden zijn planteneters (herbivoren), maar geen herkauwers. De voortanden gebruiken ze om gras en dergelijk mee af te rukken, waarna dit door de kiezen vermalen kan worden. Zowel hun gehoor als hun reukvermogen is bijzonder goed ontwikkeld. De manen, het lange haar op de bovenzijde van de nek, zijn vermoedelijk bedoeld als bescherming tegen roofdieren zoals katachtigen, die het paard op de rug springen en in de nek bijten. Door dan de aanvaller met bokkende bewegingen van zich af te schudden, verliest het paard enkel wat van zijn manen. De staart wordt gebruikt om insecten te verjagen.

Gebruik door de mens

Het paard is door de eeuwen heen voor de mens voor allerlei doeleinden zeer waardevol gebleken. Tienduizenden jaren geleden was het paard voor de mens een belangrijke voedselbron. Uit die tijd zijn er nog muurschilderingen van paarden. Vermoedelijk kreeg de mens pas in de Jongere Steentijd, die rond 6000 v. Chr. begon, de middelen om grotere dieren te domesticeren (onderwerpen). Er wordt wel gedacht dat de Mongolen, die al eerder het rendier hadden onderworpen, er voor het eerst in slaagden het paard te domesticeren. Chinees aardewerk uit circa 3500 v. Chr. ondersteunt deze theorie. Het vermoeden bestaat dat dit ook voor het paard zelf voordelen had, aangezien na de laatste IJstijd de grote open vlakten in voor hem ongeschikte dichte bossen veranderden.

In het wild loopt het paard op zijn eigen hoeven, maar wanneer hij zware lasten moet dragen of over verharde wegen moet lopen, zijn hoefijzers noodzakelijk.

Militair gebruik

Het gebruik van het paard voor militaire doeleinden gaat terug tot ongeveer 5000 v. Chr., toen Mongoolse boogschutters op pony's begonnen te rijden. Rond 1200 v. Chr. begon het idee van een cavalerie ook post te vatten in meer westelijke gebieden zoals Egypte en Perzië. Bewaard gebleven zijn de invloedrijke geschriften van paardenkenner Xenophon, een legerofficier uit de Griekse stadsstaat Sparta. Rond de 11e eeuw begon men vooral in het westen ook grotere paarden te gebruiken.

In de 15e eeuw werd het paard door de Spaanse veroveraars weer ingevoerd op het Amerikaanse continent, waar het al veel eerder was uitgestorven, en daar later ook veel door de Indianen gebruikt.

In de Tweede Wereldoorlog zetten de Russen nog cavalerie in tegen de Duitsers, maar tegenwoordig heeft het paard militair gezien vooral een ceremoniële functie. Wel is het paard nog in gebruik bij de bereden politie.

Gebruik in vredestijd

Voordat machines als de tractor hun intrede deden, werden paarden veel gebruikt in de landbouw, hoewel boeren vaak de voorkeur gaven aan ossen, waarvan het onderhoud goedkoper was. Urgente berichten en de gewone post werden vroeger veelal per paard vervoerd, bijvoorbeeld door de Amerikaanse Pony Express. Het drijven van vee (in Amerika door zogeheten cowboys) wordt ook nu nog wel per paard gedaan.

Sporten

• paardenrennen (draverijen, vlakkebaanraces en steeplechases)
• dressuur
• springen (bijvoorbeeld in een Concours Hippique)
• de military
• polo

Evolutie van het paard en rassen

Vermoedelijk stammen alle paardachtigen af van het "Dageraadspaard" (eohippus) een niet meer dan 50 cm hoog zoogdier dat zo'n 50 miljoen jaar geleden leefde. Via verschillende stadia, waarbij onder andere het aantal tenen afnam, het gebit zich wijzigde en het dier groter werd, ontwikkelde zich uiteindelijk de equus caballus.

Door het fokken van paarden door de mens is hun evolutie daarna feitelijk in een stroomversnelling gekomen. Voor verschillende doeleinden zijn verschillende rassen gefokt. De Arabier wordt door velen als het mooiste ras beschouwd. De Lippizaner wordt in de beroemde Spaanse Rijschool in Wenen gebruikt. Een bekend Nederlands ras is het Friese paard, dat sterk behaard en altijd zwart is.

Een ander, niet zo bekend Nederlands ras, is het Groninger Paard, dat grotendeels afstamt van de Oud Oldenburgers en Oost-Frieze paardenrassen. Dit type paard was in de jaren zestig nog in gebruik in de landbouw, maar werdt daarna verdrongen door de komst van de tractor. Uiteindelijk was er nog maar één hengst over, die van de slager werd weggekocht. Nu is het Groninger Paard een zeldzaam huisdierras.

Wilde paarden

Verwilderde paarden stammen af van gedomesticeerde voorouders. Voorbeelden zijn de mustangs in de Amerikaanse staat Wyoming en de brumbies in Australië.

Overige informatie

Ziektes, parasieten

• Horzel

Het paard is vaak in kunstwerken vereeuwigd, onder meer omdat hooggeplaatsten veelal graag met hun rijdier werden afgebeeld. Voorbeelden zijn Leonardo da Vinci's anatomisch zeer accurate tekeningen van het dier en Franz Marcs blauwe paarden.

Het paard is één van de tekens in de Chinese dierenriem. In de Chinese kalender is elk twaalfde jaar het "jaar van het paard".

Het paard is ook een schaakstuk.

Links: http://www.knhs.nl/ - Koninklijke Nederlandse Hippische Sportfederatie