De nier bestaat uit tienduizenden zgn. glomeruli, kleine (ca. 0,3 mm) grote vaatkluwentjes met poreuze wanden, waardoor geen bloedcellen en vrijwel geen eiwitten, maar wel water en opgeloste anorganische en organische kleinmoleculaire stoffen naar buiten worden geperst onder invloed van de bloeddruk. Dit is het passieve proces. Dit ultrafiltraat bevat dus, naast een groot aantal in water oplosbare ongewenste (afval)stoffen (ureum, kreatinine, fosfaten, kalium) , ook een aantal stoffen die het lichaam niet kwijt wil, zoals natrium en glucose. Uit het ultrafiltraat worden deze waardevolle stoffen dan ook teruggetransporteerd via de wand van een buizenstelsel (proximale tubulus, Lis van Henle, distale tubulus) dat de door de glomeruli geproduceerde vloeistof moet passeren. Ook water wordt voor het grootste deel teruggewonnen: als de terugresorptie helemaal wordt geremd verliest een volwassene ca 20 liter water per etmaal met de urine. In de zgn lis van Henle wordt vooral water teruggewonnen. Dit zijn de actieve processen. Uiteindelijk komt de van waardevolle bestanddelen ontdane en geconcentreerde vloeistof die nu urine heet via de nierkelken in het nierbekken waarna hij door de ureter naar de urineblaas wordt getransporteerd en uiteindelijk via de urethra wordt geloosd.

Ziekten en beschadigingen

Veel nierziekten hebben te maken met de toestand van het membraan van de glomerulus waardoor het bloedplasma wordt gefilterd. Ze laten niet genoeg meer door, of juist teveel: b.v. eiwit en/of bloedcellen. Met name langdurig bestaande hoge bloeddruk en suikerziekte hebben een slechte invloed op de (bloedvaten in de) nier. Ook kunnen complete glomeruli verloren gaan.

Het relatief eenvoudige ultrafiltratiemechanisme van de nier heeft het mogelijk gemaakt een groot deel van de functie van de nier door een kunstnier te vervangen. Ook niertransplantatie is tegenwoordig een reële optie.

De nieren maken deel uit van een flink aantal hormonale regelkringen, die vooral betrekking hebben op de water- en zouthuishouding, de bloeddruk, de pH-regeling van het bloed, de osmostische druk van het bloed, en de hoeveelheid rode bloedlichaampjes. Ze produceren erythropoëtine om deze laatste hoeveelheid te stimuleren.

Gebruik in de keuken

Niertjes van jonge dieren vormen voor vele culturen een delicatesse. Met namen lams- en kalfsniertjes, maar ook niertjes van pluimvee en konijnen wordt veelvuldig verwerkt in stoofschotels en Oosterse wok bereidingen. In onze Westerse cultuur kennen we de Franse gebraiseerde niertjes, de Engelse steak and kidney pie. In Duitsland en Polen worden niertjes verwerkt in soepen en knödels en in het Midden Oosten worden niertjes gegrild.