De Neandert(h)aler is een uitgestorven mensensoort. ontdekkingsgeschiedenis
In 1856 ontdekte men in het dal van de Neander tussen Düsseldorf en Elberfeld menselijke overblijfselen, te weten een schedeldak, een spaakbeen, twee dijbeenderen, een bovenarmbeen, een ellepijp en nog enkele brokstukken. J.C. Fuhlrott beschouwde de gevonden beenderen als de resten van een primitieve mens uit de ijstijd. Maar de toen wereldvermaarde anatoom Rudolf Virchow oordeelde er anders over en beweerde dat het schedeldak afkomstig was van een recente mensenschedel, die echter pathologisch misvormd was en derhalve wel toebehoord kon hebben aan een idioot.
Weldra vond men echter talrijke andere zogenaamde idiotenschedels te Gibraltar, te Spy bij Namen, te La-Chapelle-aux-Saints, te Moustier, enz. enz. Zelfs ganse geraamten van deze voorhistorische mens werden ontdekt en op grond van 100 vondsten werd het mogelijk een zeer betrouwbaar beeld te ontwerpen van de Homo sapiens neanderthalensis of Neanderthalmens die niet groter was dan 1.60 m. doch volkomen rechtop liep en niet gebogen zoals te zien is op oudere afbeeldingen ontworpen volgens vondst van de "ouderling van La-Chapelle-aux-Saints". Modern onderzoek echter geeft aan dat de neanderthaler een apart soort is, derhalve zal de naam Homo neanderthalensis zijn.
bouw
Men kent thans Neanderthalers van verschillende leeftijden en geslacht, zelfs van verschillende lokale variëteiten. Neanderthalers waren anatomisch duidelijk te onderscheiden van de moderne mens homo sapiens sapiens door o.a. hun gedrongen en krachtiger bouw, zware wenkbrauwrichels en het ontbreken van een kin. Ze hadden waarschijnlijk ook grote goed ontwikkelde neuzen om de koude lucht waarin ze zich meestal bevonden voor te verwarmen. Hun herseninhoud was gemiddeld iets groter dan de onze.
leefwijze
De Neanderthaler heeft vuurstenen wapens en werktuigen gemaakt en in groepsverband jacht gemaakt op sterke dieren, waaronder de holenbeer. Hij kende het gebruik van het vuur en in sommige holen meent men tamelijk duidelijke sporen van een primitieve cultus ontdekt te hebben, waarbij de schedels van de holenberen een belangrijke rol speelden. Het is waarschijnlijk dat hij kon spreken maar hun communicatie was minder geavanceerd dan de onze. Er zijn eigenlijk geen kunstuitingen gevonden die met zekerheid aan de Neanderthaler kunnen worden toegeschreven.
Reeds ca 190.000 jaar geleden was de Neanderthaler verbreid over grote gebieden van Europa en Azië (van Engeland tot Irak), en hij is waarschijnlijk geevolueerd uit populaties van een eerdere, langere vorm, Homo heidelbergensis die in Europa voorkwam in het pleistoceen, vooral door middel van een betere aanpassing aan de koude omstandigheden in de ijstijdenen. Een kind van de Neanderthalers heeft zich waarschijnlijk wat sneller ontwikkeld dan bij de moderne mens: een kind van acht verkeert in een overeenkomstig ontwikkelingsstadium als een moderne twaalfjarige. Ze aten veel vlees en waren goede jagers, die onder andere oeros, bison, hert, rendier en muskusos bejaagden. Hierbij werden waarschijnlijk speren gebruikt waarmee met de hand werd gestoken; uit een analyse van verwondingen van Neanderthalskeletten blijkt een overeenkomst met het soort kwetsuren dat tegenwoordig door rodeorijders wordt opgelopen, met veel verwondingen van nek en hoofd, wijzend op contactgevechten.
Door Neanderthalers gemaakte vuurstenen voorwerpen worden slechts zelden meer dan 50 km van de vindplaats van de vuursteen gevonden, wat erop wijst dat ze zich niet ver verplaatsten en kennelijk geen handel dreven.
Neanderthalers en Cro-Magnons
De Neanderthaler heeft lange tijd bestaan naast een recenter opgekomen mensensoort: de Cro-Magnon mens, die vanaf ca 40.000 jaar geleden naast de Neanderthaler wordt aangetroffen in Europa. De meest recente Neanderthalervondsten zijn echter ca 28.000 jaar oud, de Neanderthaler is uitgestorven. Waarom dit is gebeurd is onzeker, en hieromtrent bestaan vele theorieën, waarvan de voornaamste lijkt te zijn dat ze zijn weggeconcurreerd door de Cro-Magnon mens. Of, en in welke mate, Neanderthalers zijn opgenomen in vroege populaties van moderne mensen en of er tegenwoordig dus nog resten van hun genen in onze eigen populaties rondzweven is onbekend en voorwerp van veel speculatie en onderzoek. Uit enkele gevonden Neanderthalerskeletten zijn kleine hoeveelheden DNA gewonnen die konden worden vergeleken met dat van moderne mensen; de verwantschap was gering.
Externe links
