Een melodie onstaat wanneer tonen van verschillende toonhoogte, klankkleur, en/of sterkte/volume (het melos) gecombineerd wordt met cadans, metrum en/of ritme.

• In klassieke muziek wordt een melodie doorgaans een thema genoemd. Een compositie bestaat doorgaans uit meerdere thema's met uitwerkingen.
• In Popmuziek worden meestal twee melodieën gebruikt voor een 'nummer'; de coupletten en het refrein krijgen doorgaans een verschillende melodie of variaties op een enkele melodie.
• In de Jazz wordt een melodie vaak in eerste instantie als startpunt voor improvisatie gebruikt.
• In Niet westerse muziek en wordt doorgaans weinig gebruik gemaakt van harmonie zoals dat in westerse muziek vrijwel steeds het geval is.