Leonardo da Vinci (15 april 1452 - 2 mei 1519) was een beroemde Italiaanse architect, uitvinder,ingenieur, beeldhouwer en schilder uit de Renaissance. Hij wordt wel gezien als het schoolvoorbeeld van een 'Renaissance-man' en als genie.
Leven
Zijn leven wordt beschreven in Giorgio Vasari's Vite. Leonardo werd geboren in Vinci en heette - de huidige naamconventie bestond nog niet - "Leonardo di ser Piero da Vinci", wat betekent "Leonardo, zoon van Piero, uit Vinci". Leonardo zelf ondertekende zijn werk met "Leonardo" of "Io, Leonardo" ("Ik, Leonardo"). Vermoedelijk gebruikte hij zijn vaders naam niet omdat hij een bastaard was. Zijn vader, Ser Piero da Vinci, was een rijke grondbezitter en ambachtsman en zijn moeder een boerendochter genaamd Caterina. Er wordt ook wel beweerd dat ze een slaaf van Piero was, afkomstig uit het Midden-Oosten, maar daarvoor is weinig bewijs.
Leonardo groeide op bij zijn vader in Florence. Hij werd een schildersgezel (leerlingschilder) en later een onafhankelijk schilder. Van 1482 tot 1499 werkte hij voor de Hertog van Milaan, waar hij zijn eigen studio had, inclusief leerlingen. Toen de Fransen Milaan bezetten, keerde hij terug naar Florence, waar hij voor Cesare Borgia ging werken als militair architect en ingenieur. (Borgia was de zoon van Paus Alexander VI en werd ook wel "Duca Valentino" genoemd.) In 1506 keerde hij terug naar Milaan.
Van 1513 tot 1516 woonde hij in Rome, waar toentertijd overigens de veel jongere schilders Rafael en Michelangelo werkten, met wie hij weinig contact had. In 1516 ging Leonardo werken voor koning Frans I van Frankrijk in het Koninklijk Paleis te Amboise. Hij overleed in het Franse Cloux en ligt begraven in de Kapel van St. Hubertus in het kasteel van Amboise.
Leonardo schijnt nooit een intieme relatie gehad te hebben met een vrouw. In 1476 werd hij anoniem van beschuldigd van homoseksuele contacten met een 17-jarig model, de notoire prostitué Jacopo Saltarelli. Samen met drie anderen werd Leonardo bij gebrek aan bewijs vrijgesproken van een aanklacht wegens homoseksueel gedrag, maar allen werden nog wel enige tijd in de gaten gehouden door de "Nachtagenten" van Florence, een soort zedenpolitie.
Werk
Leonardo is zeer bekend vanwege schilderwerk als de Mona Lisa (ook "La Gioconda"), dat zich nu in het Parijse Louvre-museum bevindt, en de muurschildering Laatste Avondmaal ("Ultima Cena" of "Cenacolo", Milaan). Dit tweede werk ging vanwege de techniek die hij had gebruikt al in zijn eigen tijd hard achteruit. Slechts zeventien van zijn doeken en geen van zijn beelden bestaan nu nog. Windsor Castle in Engeland heeft verreweg de beste collectie van Leonardo's schilderijen. Leonardo wijdde vaak vele schetsen aan grootse schilderijen, maar maakte ze lang niet altijd af. In 1481 kreeg hij opdracht om het altaarstuk "The Adoratie door de Magi" te maken, maar vertrok naar Milaan voordat het af was.
Daar besteedde hij vele jaren aan het ontwerpen van een monumentaal, acht meter hoog bronzen standbeeld van een ruiterbeeld ter ere van de vroegere vorst Franscesco Sforza. (Leonardo kon overigens uitstekend paardrijden.) Ook dit project werd nooit gerealiseerd, maar dan als gevolg van de oorlog met Frankrijk. Op initiatief van privé-personen werd een vergelijkbaar standbeeld in 1999 in New York gemaakt en aan de stad Milaan geschonken.
Toen Leonardo in Florence was teruggekeerd, kreeg hij de opdracht een grote openbare muurschildering te maken. (Michelangelo zou de muur ertegenover beschilderen. De twee mochten elkaar overigens totaal niet.) Na vele voorstudies verliet hij de stad.
| Vitruvian man: Leonardo da Vinci tekent het menselijk lichaam | |
Misschien nog wel indrukwekkender dan zijn kunstwerken zijn Leonardo's studies van de anatomie, het vliegen van vogels en vele andere onderwerpen. Leonardo, die linkshandig was en zijn hele leven in spiegelschrift schreef, noteerde zijn bevindingen gedetailleerd in aantekeningenboeken, die een combinatie zijn van kunst en wetenschap. Hij publiceerde of verspreidde deze boeken niet. De inhoud bleef dan ook tot de 19e eeuw verborgen, en kon dus tot die tijd niet andere wetenschappers en ingenieurs inspireren. Vanwege deze geheimhouding beschouwde L. Sprague de Camp Leonardo in zijn boek The Ancient Engineers dan ook niet als de eerste moderne ingenieur, maar juist als de "laatste van de klassieken", omdat na Leonardo wetenschappers pas echt begonnen hun bevindingen te verspreiden. In 1994 werd een van Leonardo's boeken voor 25 miljoen dollar gekocht door Bill Gates, topman van Microsoft. Leonardo's wetenschappelijke werk was gebaseerd op waarnemingen, niet op experimenten of theoretische verklaringen: hij probeerde een verschijnsel te doorgronden door het zo gedetailleerd mogelijk te beschrijven en te tekenen. Gedurende zijn hele leven had hij het plan om een grootse encyclopedie te maken op basis van tekeningen.
Zijn boeken bevatten tekeningen van verschillende nieuwe apparaten en machines, zoals een helikopter, machinegeweren, een bepantserde tank, een onderzeeër en een apparaat met tandwielen waarvan men vermoedt dat het een mechanische rekenmachine voorstelt. Op 3 januari 1496 voerde Leonardo een mislukte proef uit met een vliegtuig dat hij had gebouwd.
In 1502 maakte Leonardo een ontwerp voor een 240 m lange brug zonder tussenliggende pijlers. Dit maakte deel uit van een civiel project voor Sultan Bajazet II van Constantinopel. Het ontwerp was bedoeld om een inham van de Bosporus die bekend stond als De Gouden Hoorn te overbruggen. De brug werd daar nooit gebouwd, maar in 2001 werd er in Noorwegen een geconstrueerd volgens hetzelfde principe.
Externe links
(Alle links verwijzen naar Engelstalige pagina's.)
