Kunstmatige intelligentie (Engels: Artificial Intelligence, AI) is het streven naar een computer die 'intelligente' functies van de mens kan overnemen of nadoen. Het is moeilijk te definiëren wat 'intelligentie' precies is. Kunstmatige intelligentie is een vorm van intelligentie die niet gegenereerd wordt door menselijke- of dierlijke hersenen. Dingen die aanvankelijk als zeer intelligent werden beschouwd, zoals het winnen van een partij schaak van de wereldkampioen schaken, blijken opeens toch niet zo intelligent te zijn als het doel eenmaal is bereikt (Kasparov-Deep Blue, 1997). Soms wordt wel eens half-schertsend gezegd 'Kunstmatige intelligentie is wat we de computer nog niet kunnen laten doen'.
Een vrij algemeen geaccepteerde test voor kunstmatige intelligentie is de Turing-test, geformuleerd door de engelse wiskundige Alan Turing, een van de vaders van de computerwetenschap. Deze komt erop neer dat als een computer iemand voor de gek kan houden en deze kan laten geloven dat hij een mens is, de computer intelligent moet zijn. Voor zo'n test moeten dan de omstandigheden zodanig worden gemaakt dat de proefpersoon niet ziet met wie hij praat, bv. door via een toetsenbord met iemand in een andere kamer te converseren. (Het woord chatten bestond in deze betekenis in Turings tijd nog niet). Een definitie van John McCarthy uit 1955 stelt dat het gaat om "een machine zich zo laten gedragen dat we dat intelligent gedrag zouden noemen als een mens zich zo gedroeg" in zijn "Proposal for the Dartmouth Summer Research Project On Artificial Intelligence", (1955) waarin de term voor het eerst opduikt.
We onderscheiden de hypothese van de Sterke AI, waarin het mogelijk zou zijn om een computer te ontwerpen die echt kan redeneren en problemen oplossen; en die wellicht zelfbewustzijn zou hebben; hiervan zijn weer twee subtypen te onderscheiden, nl de mens-gelijke AI, een computer die redeneert en denkt als een mens, en niet-mens-gelijke AI, waarin de computer een niet-menselijke, maar eigen computer-intelligentie ontwikkelt.
Voorts de hypothese van de Zwakke AI, die beweert dat er op deelgebieden gedragingen mogelijk zijn die intelligent lijken, maar het niet echt zijn. Hier zijn de meeste vorderingen gemaakt.
is sterke AI mogelijk?
Of de sterke variant mogelijk is blijft onderwerp van debat. De voorstanders zeggen dat aangezien de mens het ook met zijn hardware (nl het zenuwstelsel) doet, dit althans theoretisch in principe na te bootsen moet zijn in computerhardware. De tegenstanders beweren van niet, omdat de mens het volgens hen juist niet alleen met zijn hardware doet: wat een mens tot een mens maakt is meer dan hardware. De Engelse wiskundige Roger Penrose heeft betoogd dat het nabouwen/simuleren van menselijke hersenen principieel onmogelijk is op grond van het onbepaaldheidsprincipe van Heisenberg maar zijn tegenstanders claimen dat dezelfde argumenten ook voor de hersenen zouden gelden en dat Penrose althans zichzelf toch wel intelligent vindt.
Er is een enorm aantal manieren waarop het probleem wordt aangepakt, die vrijwel allemaal uitgaan van een grote versimpeling van de werkelijkheid, bijvoorbeeld:
- het begrijpen van opdrachten die worden gegeven met betrekking tot een kamer waarin zich eenvoudige geometrische vormen (kubussen, piramides, etc) in verschillende vormen en kleuren bevinden, zoals "zet de rode kleine piramide op de grote blauwe kubus".
- het simuleren van het gedrag van (veel) eenvoudiger dieren dan mens, b.v. een mier, of een bodemaaltje.
- Het spelen van diverse denksporten, bijvoorbeeld schaken, dammen, checkers of Go. Checkers (dammen op een 8x8 bord) was het eerste niet-triviale denkspel waarvoor begin jaren '60 al werd geclaimd dat het door de computer opgelost was. Bij deze bewering zijn - althans waren in die tijd - een groot aantal kanttekeningen te plaatsen en de 'algemeen bekende feiten' hierover zijn bijna allemaal onjuist: het programma versloeg éénmaal een redelijk bekwaam speler die geen meester of grootmeester was, en verloor de volgende 6 partijen. Het checkers als spel is inmiddels (2003) wel door de computer opgelost, of vrijwel. De decennia lang onbetwiste wereldkampioen Marion Tinsley is kort voor zijn dood tweemaal verslagen door een checkersprogramma dat Chinook heet.
- Het leren van een groot aantal feiten uit de echte wereld en het proberen daar door logische regels conclusies uit te trekken.
- Het voeren van een gesprek waarbij de enige echte input van de menselijke gesprekspartner zelf komt, zonder dat die dat in de gaten heeft. (Rogeriaanse psychotherapie) Dit is een soort Turingtest op een beperkt terrein, en het blijkt verrassenderwijs mogelijk een enorm aantal mensen, mits ze tevoren geen achterdocht koesteren, te misleiden: velen hebben al gevraagd even met de terminal alleen te worden gelaten om onder vier ogen met de computer te kunnen praten, "omdat hun gesprekspartner ze zo goed begrijpt".
Ook de benadering van het programmeerprobleem is zeer verschillend, van prescriptieve algoritmen tot logisch redenerende programma's tot zelflerende neurale netwerken het Chinese kamer argument tegen sterke AI
Searle's Chinese kamer gedachtenexperiment houdt in dat je je voorstelt in een afgesloten kamer te zitten en met de hand volgens een formeel programma van instructies een output genereert aan de hand van een input. De output en de input zijn in de vorm van chinese tekens, maar je spreekt zelf geen Chinees. Niettemin is het programma dat je uitvoert zo goed dat een geboren spreker van het Chinees die in het Chinees geschreven vragen op een blaadje door de brievenbus gooit en de antwoorden leest niet merkt dat er een truc wordt uitgehaald en dat je in wezen alleen maar blindelings doet wat er in je instructies staat. Searle claimt nu dat dit bewijst dat je niet intelligent bezig bent: je begrijpt immers zelf geen woord Chinees. Een voor de hand liggend tegenargument is dat het in dit voorbeeld psychologisch haast onvermijdelijk is dat je je met de persoon in de kamer vereenzelvigt, die inderdaad geen Chinees begrijpt, maar dat dit toch onjuist is: het totale systeem (de kamer plus de inhoud, uitvoerend persoon plus programma), begrijpt namelijk wel Chinees. opleidingen
Aan verschillende universiteiten in Nederland wordt AI als studie aangeboden, o.a. de Rijksuniversiteit Groningen, de universiteit Utrecht (twee faculteiten), de universiteit van Amsterdam en de Vrije Universiteit.
trivia
A.I. is ook een speelfilm uit 2001 van de regisseur Steven Spielberg, waarin acteur Haley Joel Osment een robot jongetje speelt dat ook in staat is onvoorwaardelijke liefde te geven.
literatuur
- A Logical Calculus of the Ideas Immanent in Nervous Activity (1943), Warren McCulloch and Walter Pitts
- On Computing Machinery and Intelligence (1950), Alan Turing
- Man-Computer Symbiosis, J.C.R. Licklider.
- Minds, Machines and Gödel (1961) John Lucas.
- Douglas R Hofstadter, "Gödel, Escher, Bach, an eternal golden braid"
Opinies over sterke AI
Sterke AI is in beginsel mogelijk: Sterke AI is niet mogelijk: externe links
