De Kultuurkamer of Kulturkammer was een door de Duitse bezetters van Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog ingesteld instituut, waarvan alle kunstenaars, schrijvers, muzikanten etc. verplicht lid moesten worden. De naam werd expres met een K gespeld om het Duitse karakter te benadrukken. De kultuurkamer was bedoeld was om de Nederlandse kunstenaar aan de nazi-ideologie te onderwerpen. De kultuurkamer was onderverdeeld in een aantal kunstgilden. Zonder lidmaatschap van de Kultuurkamer mochten schrijvers niets meer publieren. Het lidmaatschap was voor joden verboden. Joden speelden voor de Tweede Wereldoorlog een grote rol in de cultuur, vooral in orkesten speelden veel joden. Dit werd hen niet alleen door de Kultuurkamer, maar ook door directe maatregelen onmogelijk gemaakt.
De kultuurkamer werd al in 1940 geopend in de Haagse Schouwburg door Rijkskanselier Seys Inquart. Andere bronnen zeggen dat de Kultuurkamer in 1942 werd opgericht. In 1942 verschijnt het eerste nummer van "De Schouw" het orgaan van de Kultuurkamer.
Later in de oorlog, moest elk orkest om in het openbaar op te treden beschikken over een goedgekeurd repertoire. Het moest lid zijn van de kultuurkamer en moest een zogenaamde "stijlvergunning" hebben. Hiermee werd het bijvoorbeeld onmogelijk Amerikaanse muziek uit te voeren.
Veel schrijvers weigerden lid te worden van de Kultuurkamer, en konden daarom hun werk tijdens de oorlog niet voortzetten. Enkele voorbeelden:
- De schrijver Jan de Hartog weigerde lid te worden van de kultuurkamer. Zijn boeken mochten daardoor niet meer herdrukt worden.
- Ferdinand Bordewijk weigert zich in aan te sluiten en mocht hij niet meer schrijven. Hij schreef echter toch door, onder het pseudoniem Emile Mandeau
- Toen Adrianus Roland Holst zich bij de Kulturkammer moest aanmelden deelde hij mee zich te schikken omdat dit nu eenmaal moest door de maatregelen van de bezetting, maar stelde daarbij dat "Uw afkeuring van mijn lidmaatschap door mij op hoogen prijs zal worden gesteld". Hij moest daarna onderduiken.
In tegenstelling tot veel schrijvers meldden de meeste uitgevers zich wel voor de Kultuurkamer. Een krant die door bleef gaan was bijvoorbeeld de Telegraaf, die daarna uiteraard alleen maar de nazi-kant mocht belichten. "Gelijkschakeling" heette zoiets. In reactie daarop ontstonden verschillende illegale uitgeverijen, zoals de Bezige Bij. Na de oorlog werd via een onderzoekscommissie aan een aantal Nederlandse auteurs een publicatieverbod van enkele jaren opgelegd. In deze commissie (de Ereraad genoemd) zaten schrijvers als Martinus Nijhoff en Bordewijk.
