De kruistochten waren een serie militaire campagnes die plaatsvonden tijdens de 11e eeuw, 12e eeuw en 13e eeuw. Ze begonnen als een poging van de christenen om Jeruzalem, dat gezien werd als behorende bij het Joods-christelijke erfgoed, op de moslims te heroveren, maar ontwikkelden zich tot oorlogen om grondgebied te veroveren (territoriale oorlogen)..
Historische achtergrond
De tijd voor de kruistochten
De oorspronkelijke verovering van Palestina door islamitische strijdmachten had nauwelijks een storende werking op de pelgrimage naar de heilige plaatsen van de christenen, zoals Jeruzalem, Bethlehem en Nazareth. In het jaar 1009 echter liet de fatimidische kalief van Cairo, Hakem, de H. Grafkerk vernietigen. Zijn opvolger stond het Byzantijnse rijk toe om de kerk te herbouwen en pelgrimage werd weer toegestaan.
Oorzaak van de kruistochten
Het beslissende verlies van het Byzantijnse leger tegen de Seltsjoekse Turken in de Slag bij Manzikert in 1071 zorgde voor de eerste bedes om hulp en troepen uit het westen. Het was dus niet alleen een heroveren van Jeruzalem, maar een bijstaan van het Byzantijnse leger tegen de Turken, een tegenhouden van gebiedsuitbreiding van de islam, en een vermeerdering van de invloed van het westen in het oosten, waar op gemikt werd. De bede om hulp die keizer Alexius naar het westen stuurde was overigens eerder bedoeld als een verzoek om meer huurlingen en zeker niet om wat er door de Paus en vele landhongerige edelen van gemaakt werd. De keizer zat dan ook flink met de kruisvaarders in zijn maag.
Vanuit het westen zelf was echter de belangrijkste reden voor de kruistochten waarschijnlijk dat de Seldjoeken, nadat ze Palestina veroverd hadden, christelijke pelgrimages naar Jeruzalem en andere steden moeilijk of zelfs onmogelijk maakten, terwijl in de voorgaande tijd dit, hoewel het gebied onder islamitisch bestuur stond, wel mogelijk was geweest.
Symmetrie kruistochten en jihad
Er is een interessante symmetrie tussen de termen 'kruistocht' en 'jihad'. In het westen heeft de term 'kruistocht' een positieve bijklank (bijvoorbeeld als een politicus het over een 'kruistocht tegen fietsendiefstal' heeft), terwijl de term 'jihad' een negatieve connotatie heeft, geassocieerd met een door fanatici gevoerde 'heilige oorlog'.
In de islamitische wereld daarentegen is het het woord 'jihad' dat een positieve klank heeft met een veel bredere betekenis van een algemene persoonlijke en spirituele strijd, terwijl 'kruistocht' de eerder beschreven negatieve smaak heeft.
Motivaties voor de kruistochten:
- bevrijding van Jeruzalem
- de islamitische macht buiten Europa houden
- de oosterse kerk herenigen met de roomse kerk
- uitbreiding van de wereldse macht naar het oosten
Overzicht van de verschillende kruistochten naar Jeruzalem
(later naar eigen pagina's) Eerste kruistocht 1095 - 1099
Toen Klein-Azië in 1074 in handen van de Seljoek Turken viel, was paus Gregorius VII al een oorlog tegen de ongelovigen van plan, met als tweede doel de hereniging van de Roomse met de Griekse kerk. Het plan werd naar de achtergrond verdrongen door de investituurstrijd: de strijd om het gezag tussen paus Gregorius VII en keizer Hendrik IV. De keizer en zijn Duitse bisschoppen verklaarden de paus voor afgezet op een concilie te Worms en de paus deed de keizer in de ban. Het conflict eindigde met de aanstelling van een nieuwe paus (1084).
Paus Urbanus II (1088-99) pakte het oorspronkelijke plan weer op. Zijn motivatie was minder politiek dan die van Gregorius, maar eerder religieus. De Kerk zou voorzien in de sterke motivering terwijl de seculiere machten de daadwerkelijke uitvoering van het plan zouden verzorgen. Voorafgaand hadden de Normandische ridders al strijd tegen de ongelovigen gevoerd en het idee van een kruistocht tegen de Saracenen was dus geen nieuwigheid voor de westerse landen.
Keizer Alexius I vn Byzantium was zich hiervan goed bewust toen hij Urbanus om huurlingen tegen de Turken vroeg in 1094. Hij trof in het Westen een ambitieuze Kerk, een algemeen (en onverwacht) religieus enthousiasme en een zin in avontuur en verovering aan.
Toen de Griekse ambassadeurs aankwamen, was Urbanus bezig het Concilie van Clermont voor te bereiden. Daar, voor een grote massa mensen, preekte de paus op 26 november 1095 voor het eerst de kruistocht in woorden die niet meer bekend zijn, maar die de massa tot een uitzinnig enthousiasme bewoog.
De eerste kruistocht was ook de meest succesvolle, geleid door de Franken (waaronder heel wat Vlamingen) van Godfried van Bouillon.
Veroveringen in Klein-Azië werden overgedragen aan de Oostromeinse keizer. Jeruzalem werd bevrijd van het juk van de islam in 1099. De leider van de kruisridders Godfried van Bouillon wilde hier geen koningskroon dragen en werd 'beschermer van het Heilige Graf'.
Tweede kruistocht (1147-1149)
Met de eerste islamitische reactie viel het rijkje rond Edessa. De monnik Bernard van Clairvaux riep op tot een nieuwe kruistocht. Deze kruistocht, begonnen in 1147, eindigde in 1149 voor Damascus.
Derde kruistocht (1189-1192)
In 1187 werd bekend dat Saladin Jeruzalem had veroverd. Alle vorsten, waaronder de Duitse keizer Frederik I Barbarossa, gingen in 1189 met hun legers op weg, maar ze bereikten Jeruzalem niet. Vierde kruistocht (1202-1204)
De vierde kruistocht 1204 haalde Palestina niet eens: in plaats daarvan veroverden de kruisvaarders Constantinopel, de hoofdstad van het christelijke Byzantijnse rijk.
De kruisvaarders vormden te Constantinopel een Latijns keizerrijk, met Boudewijn van Vlaanderen als keizer: de Kerk kwam onder Rome te staan. Deze kruistocht zorgde ervoor dat de toch al weinig vriendelijke relatie tussen het Oosters orthodoxe christendom en het westerse christendom nog verder verslechterde.
Het Oostromeinse rijk werd minder weerbaar, maar de Oostromeinse keizer kon in 1261 zijn hoofdstad heroveren.
Vijfde kruistocht (1218-1221)
Kruisvaarders uit Hongarije, Oostenrijk en Beieren veroverden Damietta in Egypte, maar moesten zich na een mislukte aanval op Cairo weer terugtrekken.
Zesde kruistocht (1228-1229)
Met veel machtsvertoon en diplomatie bereikte keizer Frederik II dat de sultan hem Jeruzalem, Bethlehem, Nazareth en de kuststreek afstond.
Zevende Kruistocht (1248-1254)
De Franse koning Lodewijk IX 'de Heilige' tracht de staatjes van de kruisvaarders te helpen. Hij valt Cyprus, Egypte en Syrië aan, doch zonder succes.
Achtste Kruistocht (1270)
Lodewijk IX valt Tunis aan. Na zijn dood wordt de kruistocht afgeblazen.
Negende Kruistocht (1271-1272)
Prins Edward (later koning Edward I) van Engeland landt in Akko, maar vertrekt na een vredesverdrag te hebben gesloten.
Na de kruistochten
Het Byzantijnse rijk wist uiteindelijk in 1261 Constantinopel terug te veroveren, maar haar macht keerde nooit volledig terug en het rijk viel uiteindelijk in 1453 in handen van de islamitische Turken Ottomanen. Ironisch genoeg speelden de kruisvaarders dus uiteindelijk de moslims in de kaart, door de oude Byzantijnse vijand te verzwakken.
De kruisvaardersstaten zijn langzamerhand allen weer verloren gegaan, de laatste was Akko in 1291. effecten
De kruistochten brachten zowel negatieve als positieve gevolgen met zich mee: negatieve
- als militaire ondernemingen waren ze niet echt geslaagd
- de kruistochten hadden zeer veel jodenvervolgingen tot gevolg in heel Europa
- natuurlijk vielen er ook duizenden doden
- de mogelijkheid voor de christenen om over land naar Jeruzalem te reizen werd bijna onmogelijk
- Voortdurende breuk tussen Orthodoxe en Katholieke kerk
positieve
- de ridders brachten vele boeken mee met kennis uit het oosten
- op basis van ontspanning brachten ze ook veel vooruitgang door de invoer van de al-oed, de voorloper van de gitaar; de sofa om op te zitten en het mes en de vork waar mee werd gegeten in de rijkeluishuizen.
- grote vooruitgang op het vlak van windmolen-, watermolen-, weef-, glasblaas- irrigatie- en landbouwtechnieken.
