Het woord kruis heeft verschillende betekenissen.
Christendom
Het kruis is, naast andere kruissymbolen, bij uitstek een christelijk teken, wat refereert aan Christus' dood aan een kruis. Een van de vormen van een kruissymbool is het kruisbeeld of crucifix.
In de christelijke traditie verkreeg het kruis betekenis als symbool van de lijden, verzoening en verlossing van de menselijke zonde en de verlossing en overwinning op de dood. Het met de hand geslagen kruisteken wordt nog altijd door veel {Rooms-Katholieke) gelovigen in praktijk gebracht. In de Protestantse traditie kent men dit niet, evenmin als de crucifix. Daar is alleen het kruis zonder corpus in zwang. Vaak wordt dit uitgelegd door te stellen dat Christus is begraven en opgestaan en niet meer aan het kruis gevonden wordt.
Oorspronkelijk was het kruis een oosters martelwerktuig voor terechtstelling van veroordeelden door middel van de kruisiging. Het bestond uit een houten paal met een dwarsbalk, waaraan de veroordeelde aan handen en voeten werd vastgespijkerd. Daarna werd het kruis overeind gehesen, en liet men de ongelukkige zolang hangen dat het hele lichaam langzaam en gruwelijk pijnlijk uit elkaar getrokken werd. Soms brak men ter versnelling van het stervensproces op den duur de botten van armen en benen. Het gold als een van de wreedste vormen van doodstraf.
Deze vorm van doodstraf werd later door de Carthagiërs toegepast en weer later overgenomen door de Romeinen.
Heraldiek
In de heraldiek is het kruis een oud symbool, dat in meer dan duizend soorten voorkomt, zoals: - het Egyptische hengselkruis
- de swastika of hakenkruis
- het Griekse kruis
- het Latijnse kruis
- het Keltisch kruis
Veel ridderorden voerden in hun standaard een kruis. Nog altijd hebben eretekens meestal de vorm van een (ridder)kruis. Een aantal landen voeren het kruis in hun vlag, zoals Zwitserland en de Scandinavische landen. Het is tevens het symbool van vele westerse gezondheidsinstellingen en -organisaties, waaronder het Rode Kruis. In de Islamitische wereld is het kruis vervangen door de halve maan: de Rode Halve Maan.
Het kruis is een van de meest voorkomende symbolen, meestal in navolging van de christelijke symboliek, maar ook afgeleid van oud-Germaanse symbolische vormen.
Muziek
Het kruisteken in de muziek (#) wordt op de lijn in de notenbalk geplaatst van de noot die men chromatisch een halve toon wil verheffen. Dit is de gebruikelijke muzieknotatie als men binnen een toonsoort het gebruikelijke toonafstandsschema wil handhaven, of wanneer men juist van het schema binnen de gestelde toonsoort wil afwijken. De benaming van een verhoogde toon eindigt typisch op -is. Zo wordt door plaatsing van een # een g tot gis en een a tot aïs.
Constructie
Een kruis bestaat uit twee onder een hoek opelkaar of aanelkaar vast gemaakte latten, regels, balken of staven. Omdat het uit twee delen is gemaakt noemen we het een constructie.
