De kosmische achtergrondstraling is de warmtestraling die is uitgezonden tijdens de oerknal. Volgens deze theorie was het vroege heelal extreem heet en terwijl het uitdijde koelde het heelal af. Na zo' 300.000 jaar was het heelal afgekoeld tot zo'n 3000 kelvin en konden atomen gevormd worden. Elektronen werden gebonden aan protonen en neutronen. Doordat fotonen niet meer gehinderd werden door interacties met elektronen werd het heelal doorzichtig. Dit licht van het vroege heelal wordt tegenwoordig waargenomen als de kosmische achtergrondstraling. Doordat het heelal sinds die tijd zo'n 1000 keer zo groot is geworden is de temperatuur van de achtergrondstraling gedaald tot 3 kelvin. De kosmische achtergrondstraling werd in 1948 door George Gamow en in 1950 door Ralph Alpher en Robert Herman voorspeld. De daadwerkelijke ontdekking werd in 1965 door Arno Penzias en Robert Wilson min of meer bij toeval gedaan. In 1978 kregen zij de Nobelprijs voor de Natuurkunde voor deze ontdekking.
Na Penzias en Wilson is veel onderzoek gedaan aan de kosmische achtergrondstraling onder andere door ballonen die men tot grote hoogte vanaf het aardoppervlak liet opstijgen. Men was vooral op zoek naar de relatie tussen de uitgezonden golflengten en de intensiteit van de straling. De theorie voorspelde dat de straling gelijk aan die van een zwart lichaam moets zijn.
De waarnemingen in 1992 van de Cobe satelliet (Cosmisc Background Explorer) bevestigden dit. Verder werd door Cobe de temperatuursverschillen in kaart gebracht en bleek dat de achtergrondstraling zeer gelijkmatig was, met slechts minimale fluctuaties. De studie van die fluctuaties geeft meer inzicht in het ontstaan van sterrenstelsels en van grote structuren in het tegenwoordige heelal.
In juni 2001 werd de Wilkinson Microwave Anisotropy Probe (WMAP) gelanceerd. De eerste gegevens kwamen in februari 2003 binnen en toonden in veel groter detail de temperatuurfluctuaties van de kosmische achtergrondstraling. De bestudering van de achtergrondstraling heeft veel nieuwe inzichten opgeleverd: een precieze datering van de oerknal op 13,7 miljard jaar geleden; het ontstaan van de eerste sterren zo'n 200 miljoen jaar na de oerknal.
''WMAP kijkt terug in de tijd. Waargenomen wordt het nagloeien van de oerknal.
(Bron: NASA/WMAP Science Team)''
