Kooldioxide (chemische formule CO2) is een kleurloos en reukloos gas dat van nature in de atmosfeer voorkomt. Het molecuul is lineair:
O = C = O
De atmosfeer van de aarde bevat tegenwoordig (rond 2003) ongeveer 368 ppm kooldioxide. Voor het begin van de Industriele Revolutie was dit ongeveer 280 ppm. Kooldioxide wordt veel gebruikt in frisdranken, en veroorzaakt daar de "prik". Het komt ook van nature voor in mineraalwater. Kooldioxide wordt als blusmiddel gebruikt als water niet toegepast kan worden. chemische eigenschappen
Kooldioxide wordt gebruikt door planten in het proces van fotosynthese. Door de bladgroenwerking van planten wordt de koolstof (C) opgenomen door de plant terwijl de zuurstof (O2) terug in de lucht wordt vrijgelaten. In kassen wordt het gas als een soort bemesting van de planten gebruikt.
Mensen en dieren doen het omgekeerde als wat planten doen. Zij ademen zuurstof in en kooldioxide uit, die bij de verbranding in het lichaam vrijkomt.
De eenvoudigste manier om kooldioxide te maken is door verbranding van koolstof (bijvoorbeeld houtskool).
Kooldioxide is oplosbaar in water onder vorming van koolzuur.
fysische eigenschappen
Omdat kooldioxide infrarode straling absorbeert, speelt het gas een belangrijke rol bij het broeikaseffect (Zie: luchtvervuiling). De atmosfeer van de planeet Venus bestaat vrijwel geheel uit kooldioxide. Het broeikaseffect op deze planeet is daardoor zeer sterk.
Bij afkoeling tot -79 °C gaat kooldioxide direct over in een vaste stof, ook wel droogijs of koolzuursneeuw genoemd. Bij de normale luchtdruk smelt het droogijs niet als het verwarmt wordt, maar het sublimeert direct naar de gastoestand. Vast CO2 ziet er ongeveer uit als zoals ijs van water.
Er kunnen spectaculaire en toch ongevaarlijke experimenten met vast kooldioxide gedaan worden. Als een paar korreltjes in een glas water worden gestrooid gaat het droogijs door de "hitte" van het water meteen verdampen. Het water gaat borrelen en er komt een flinke damp uit. Zo lijkt het of het water kookt, terwijl het gewoon op kamertemperatuur is, hoogstens iets afkoelt. Omdat koolzuurdamp zwaarder is dan lucht loopt de damp vanuit het glas naar beneden. Dit effect wordt vaak op het toneel of op televisie gebruikt op grotere schaal.
Waarschuwing: pak het vast kooldioxide niet met de handen vast, door kou ontstaan dan blaren.
