Klonen of kloneren is een onnatuurlijke wijze van reproduceren, waarbij een (bijna) identieke genetische kopie van een organisme wordt geproduceerd, van een soort die zich in de natuur uitsluitend geslachtelijk voortplant. Een kloon kan worden gedefinieerd als een genetisch identieke nakomeling van één ouder. Klonen wordt al eeuwen gedaan bij planten: het heet dan stekken. Een relatief recente ontwikkeling is het klonen van zoogdieren.
Het doelbewust splitsen van een embryo in twee of meer delen die elk uitgroeien tot een volwaardig organisme wordt klassiek klonen genoemd. De grondlegger van deze techniek is de Duitse embryoloog en Nobelprijswinnaar Hans Spemann. Al in 1938 opperde hij de mogelijkheid van het overbrengen van een celkern van een volwassen organisme naar een andere cel. Deze techniek werd later gebruikt bij het modern klonen door middel van kerntransplantatie. Daarbij wordt de kern van een cel van de genetische moeder ingebracht in een eicel, die vervolgens wordt ingebracht in de baarmoeder van een draagmoeder. Op deze manier is de voortplanting via geslachtscellen omzeild. Al het erfelijke materiaal van de kloon is afkomstig van één ouder.
In 1996 kwam het bekende kloon-schaap Dolly ter wereld, dat door middel van kerntransplantatie was ontstaan. Na Dolly werden ratten, muizen, geiten, koeien, varkens en apen gekloond. Veel van de gekloonde dieren bleken niet gezond te zijn. Ze leden onder andere aan defecten aan het afweersysteem, problemen met de vruchtbaarheid, overgewicht, ademhalings- en bloedcirculatieproblemen, nier- en hersenafwijkingen, diabetes, vergrote tongen, vervormde gezichten en poten, vroegtijdig sterven door longontsteking, leveraandoeningen en kanker.
Klonen van mensen
Het klonen van mensen is volgens de heersende wetenschappelijke inzichten nog niet mogelijk.
Er kan onderscheid gemaakt worden tussen:
- Reproductief klonen: klonen met de bedoeling om genetisch identieke nakomelingen te produceren, bijvoorbeeld omdat een ouderpaar niet in staat is via geslachtelijke voortplanting kinderen te krijgen.
- Therapeutisch klonen: klonen met de bedoeling om lichaamscellen te produceren die kunnen bijdragen aan de genezing van bepaalde ziekten.
Tegen de mogelijkheid van het klonen van mensen bestaan medisch-ethische bezwaren. Veel landen hebben reproductief klonen verboden. In Nederland zegt de Embryowet van 20 juni 2002 hierover: "Het is verboden handelingen met geslachtscellen of embryo's te verrichten met het oogmerk van de geboorte van genetisch identieke menselijke individuen" (artikel 24, lid f).
Het bedrijf Clonaid meldde in december 2002 dat een menselijke kloonbaby was geboren. Het meisje Eve zou een kloon zijn van haar 31-jarige Amerikaanse moeder. Bewijzen dat Eve daadwerkelijk een kloonbaby is werden echter niet gepresenteerd en het bedrijf weigerde medewerking aan onafhankelijk onderzoek. Algemeen wordt aangenomen dat de claims van Clonaid niet op waarheid berusten.
Bij therapeutisch klonen wordt met behulp van kerntransplantatie een embryo gekweekt dat genetisch identiek is aan de patiënt. Therapeutisch klonen is vooralsnog een experimentele techniek. Als het embryo ongeveer honderd cellen groot is dan worden stamcellen verwijderd en in kweek gebracht. Door de kweekomstandigheden te manipuleren kunnen de stamcellen uitgroeien tot het gewenste celtype. Deze cellen worden vervolgens bij de patiënt geïmplanteerd om deze te genezen van zijn ziekte. De crux van deze techniek is dat de patiënt cellen ontvangt die genetisch identiek zijn aan zijn eigen lichaamscellen, waardoor een afweerreaktie van het lichaam wordt voorkomen. De Embryowet staat toe dat embryo’s die overblijven na een IVF-behandeling gebruikt worden voor wetenschappelijk onderzoek ten behoeve van therapeutisch klonen. De wet verbiedt echter het klonen van menselijke cellen, zowel voor therapeutisch als voor reproductief gebruik.
Bronnen
In de computerwereld werd aan het eind van de 20e eeuw gesproken van een kloon in de zin van een computer die technisch volledig uitwisselbaar is met de oorspronkelijke personal computer van IBM. Deze term is echter door de snelle ontwikkelingen op dit terrein in onbruik geraakt.
