De eerste vier kaliefen die na de dood van Mohammed regeerden, worden door soennitische moslims de rechtgeleide kaliefen genoemd. Het systeem van opvolging was sterk patriarchaal, waarbij familiebanden een belangrijke rol speelden.

De eerste kalief in de islam was Aboe Bakr, de oom en schoonvader van Mohammed. Wat betreft het politieke en militaire leiderschap over de oemma werd hij in 632 de opvolger (Arabisch: chalifa vanwaar het woord kalief) van Mohammed. Hij begon de grote Arabische veroveringen, waarbij niet lang na de dood van Mohammed het hele Arabische schiereiland onderdeel werd van het eerste kalifaat. Verder werden ook grote delen van Syrië en Mesopotamië veroverd.

De tweede kalief was Omar, dit was de keuze van Aboe Bakr. Omar breidde het islamitische rijk verder uit, door delen van Egypte en van het Byzantijnse Rijk te veroveren. In deze tijd werden Mesopotamië, Perzië, Palestina en een groot deel van Syrië door de arabieren veroverd.

Othman (of Oethman, Osman, Othmaan) werd vlak voor Omar's dood als derde kalief gekozen. Onder zijn leiding gingen de arabische veroveringen verder, en werden ook Libië en het oostelijk deel van Perzië onderdeel van het kalifaat. Omtrent de opvolging door Othman bestond er echter veel onenigheid, en volgend op een opstand in 656 werd hij vermoord, volgens de overlevering terwijl hij de Qur'an aan het lezen was.

Mohammes's neef en schoonzoon Ali was de vierde, en laatste rechtgeleide, kalief. Volgende op de moord op zijn voorganger Othman, ontstond rondom de verkiezing van Ali een groot schisma in de islam: dat tussen soennieten en sji'ieten. Voor de sji'ieten stond Ali op een heel belangrijke plaats, alleen Mohammed zelf was belangrijker dan hem. Tijdens Mohammeds leven trok Ali veel met hem op, en er zijn diverse verhalen die gaan over Mohammed en Ali. Ali vocht mee in alle vroege oorlogen van de islam. Ook Ali werd vermoord (door de Khawarijis, een groep mensen die ontevreden waren over zijn beleid); dit gebeurde toen hij in gebed was in de moskee. Hij werd opgevolg door zijn oudste zoon Hassan, die kort daarna weer aftrad. Ali's tweede zoon Hoessein, trok het kalifaat naar zich toe, maar werd evenals zijn vader vermoord. Hierna regeerde de dynastie van de Oemmajjaden vanuit Damascus tot 750 en vervolgens de Abbassiden vanuit Bagdad tot 1258.

Na de kalifaten uit de begintijd van de islam, zijn er ook andere kalifaten geweest in delen van de islamitische wereld, maar strict gezien werden zij niet zo algemeen beschouwd als opvolgers van Mohammed als bij de rechtgeleide kaliefen het geval was.

Belangrijke kalifaten

• Islam
• Geschiedenis van de Islam