Kaartspellen zijn spellen die gespeeld worden met een set (speel)kaarten (dit in tegenstelling tot de bordspellen). De kaartspellen kunnen worden onderverdeeld in spellen met 32, met 52 en met 54 kaarten.
Daarnaast zijn er kaartspelen afgeleid van bordspelen zoals De Kolonisten van Catan. Ook is aan het eind van de 20e eeuw een rage ontstaan op het gebied van verzamelkaarten zoals Magic en Pokémon, die als spel gespeeld kunnen worden. Voor deze kaartspellen worden niet de originele speelkaarten gebruikt, maar apart ontworpen kaarten, die alleen in vorm overeenkomen met originele speelkaarten.
Tijdens de operatie Iraqi Freedom in 2003 gebruikte het Amerikaanse leger speelkaarten om de namen en foto's van de 55 meest gezochte Iraakse functionarissen onder de strijdkrachten te verspreiden. Zo was Tariq Aziz, de Iraakse vice-premier, schoppen 8.
Geschiedenis
Kaarten zijn waarschijnlijk oorspronkelijk in China ontstaan. Zo wordt vermeld dat de keizer Mu-tsung met zijn vrouw "domino kaarten" speelde. Chinese domino waarden komen overeen met de waarden op twee dobbelstenen (de nul komt niet voor). Een ander verschil met de westerse domino spellen is dat de positie van stenen in Chinese spellen geen rol speelt, dus de stenen worden als kaarten gebruikt. De chinese kaarten schijnen in diverse richtingen geëvolueerd te zijn: zo komen de symbolen man, vis, kraai, fazant, antilope, ster, konijn en paard voor.
Chinese "geldkaarten" hebben zelfs een nog grotere gelijkenis met westerse speelkaarten. Er waren vier soorten, in waarden van 1-9 en 2-9.
Veel over de oorsprong van het kaartspel is onduidelijk. Zo ook de overdracht van China naar Europa. Fragmenten van een Mamaluks spel dateren uit de 12de of 13e eeuw. Een Mameluks spel van rond 1400 heeft 52 kaarten met de symbolen zwaarden, polostokken, bekers en munten. De waarden zijn 1-10, waarnaast nog drie personen (koning, onderkoning en tweede onderkoning) voorkomen. De Spaanse naam van kaarten, naipes, en een oude Italiaanse naam, naibi, zijn waarschijnlijk van arabische oorsprong.
Mogelijk bestaat er een relatie met het Indiaas/Perzische kaartspel Ganjifah, dat in de 15e en 16e eeuw in India en Perzië een rol speelde.
De oudste sporen van het kaartspel in Europa dateren uit de periode 1370-1400, met één vroegere vermelding van kaarten in Italie in 1299. Een Catalaans document uit 1371 refereert er aan als 'naipes'. Een monnik in Bazel beschrijft in 1377 een spel. De stad Florence in 1376 en de Duitse stad Regensburg in 1378 stellen een verbod op kaartspellen in. De oudste vermelding in de Lage Landen dateert uit 1379.
De Tarot (of Tarocchi) kaarten worden in Italië voor het eerst rond 1440 genoemd. Het oudst bekende Tarot spel is 15de eeuwse "Visconti-Sforza" spel. Het "tarocchi di Mantegna"dateert uit 1470. Hieruit ontstond het Venetiaanse tarotspel met 78 kaarten, met de symbolen zwaarden, bekers, sterren en stokken (met 14 waarden per soort, + 22 losse kaarten).
Verschillende in omloop zijnde theorieën zijn daarom vermoedelijk onjuist. Een hiervan is de theorie dat de kaartspelen door Zigeuners in Europa zijn geintroduceerd (Zigeuners arriveerden pas midden 15e eeuw in grote getale in Europa). Een ander is het misverstand dat het gewone kaartspel uit tarot kaarten zijn voortgekomen (plm 60 jaar tijdverschil, en mamelukse spellen lijken meer op gewone kaartspel dan op Tarotkaart spel).
Tarot kaarten worden behalve als spel ook gebruikt voor het voorspellen van de toekomst. Dit gebruik heeft geen wetenschappelijke basis. Deze toepassing, samen met het gokaspect, heeft in het verleden aanleiding gegeven heeft tot kerkelijke verbodsbepalingen. Zo wordt in Gereformeerde kring het kaartspel nog wel betiteld als des duivels prentenboek.
Het materiaal
Het kaartspel bestaat in het algemeen uit de volgende vier 'kleuren': - Harten (♥)
- Ruiten (♦)
- Klaveren (♣)
- Schoppen (♠)
Iedere kleur bestaat uit de kaarten 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 en 10 en de 'plaatjes' of 'honneurs' Boer, Vrouw, Heer (of Koning) en Aas (A). In sommige kaartspellen worden ook nog één of meer jokers toegevoegd. Er bestaan andere varianten, bijvoorbeeld in Frankrijk het tarotspel, (niet te verwarren met de voorspellingskaarten). Dit spel bevat een chevalier als extra honneur plus 21 afzonderlijke troefkaarten. Ook in het Alpengebied is er een eigen variant met 'kleuren' zoals Eichel en Laub.
Spelregels
De aard van het spel kan van spel tot spel sterk verschillen. Sommige spellen kunnen met enig recht als een denksport betiteld worden, zoals bridge, andere zijn puur tijdverdrijf zoals solitair (of patience). Weer andere zijn gokspelen zoals poker, waar soms grof geld bij over tafel gaat of een eenvoudig gezelschapspel zoals jokeren. Spelregels kunnen van regio tot regio danig verschillen.
Bekende kaartspelen zijn:
Kaarten in de kunst
Het kaartspel heeft diverse kunstenaars geďnspireerd om het uit te beelden, zie het voorbeeld van Paul Cézanne. Waarschijnlijk speelt de concentratie van de spelers hierbij een rol.
