Judas Iskariot was een van de twaalf discipelen (leerlingen) van Jezus, die drie jaar lang met hem rondtrokken door Palestina. Hij was degene die Jezus heeft verraden, waarna die gekruisigd werd. Daardoor is zijn naam ook in ons dagelijks spraakgebruik verbonden met uitdrukkingen die verraad aanduiden, zoals 'Judaskus' en 'Judaspenning'. De naam Judas is het Griekse equivalent voor de oude Hebreeuwse naam 'Juda'. Een van Jezus' andere leerlingen heette ook Judas, 'Judas, een zoon van Jacobus' (waarschijnlijk Judas Thaddeüs) en een andere Judas was de briefschrijver van De brief van Judas in de bijbel. Deze figuren moet niet met Judas Iskariot worden verward.
De vader van Judas Iskariot was Simon Iskariot. Waarschijnlijk wordt met hun achternaam de woonplaats van de familie aangeduid: 'man van Keriot'. Keriot was een plaatsje in de buurt van Hebron en ook in het voormalige Moab was een plaats met die naam. Vanwege het feit dat het Griekse woord voor '(sluip)moordenaar' sikarios is en in het Latijn sicarius (van sica = dolk) zien sommigen een verband met de bende van de 'sikariërs', een bende fanatieke joodse nationalisten, die opereerde in Judea nadat stadhouder Felix een groot aantal rovers en bandieten had laten oppakken. De bendeleden mengden zich tussen de menigte tijdens grote feesten en evenementen en staken hun politieke tegenstanders onverhoeds neer.
Het verraad
Uit verschillende passages in de bijbel, met name de vier evangeliën, kan onder meer het volgende worden opgemaakt:
Judas was met de overpriesters en de hoofdlieden van de tempel in Jeruzalem overeengekomen Jezus aan hen over te leveren en daarvoor een gelegenheid te zoeken die zo min mogelijk ophef zou veroorzaken. Hij zou vanzelfsprekend tijdens het proces voor het Sanhedrin getuigen tegen Jezus. Voor zijn diensten zou hij een beloning van dertig sikkels of 'zilverlingen' krijgen, het bedrag dat een slaaf in die tijd opbracht en evenveel als een eenvoudige arbeider in vier maanden verdiende. Judas, die als beheerder van de kas geregeld inkomsten wegnam, kon mogelijk de verleiding niet weerstaan. Toch is het denkbaar dat hij ook politieke motieven had, mogelijk omdat steeds duidelijker werd dat Jezus niet de militante messiaanse verzetsheld en toekomstige wereldlijke koning was waar velen in het begin op hoopten. Palestina was immers door de Romeinen ingelijfd als een van de oostelijke provincies van het Romeinse Rijk en velen verwachtten vurig de komst van de beloofde Messias, die hen, zoals ze hoopten, van de overheersing en onderdrukking zou bevrijden. Mogelijk was Judas zoals velen teleurgesteld dat Jezus geen politieke aspiraties had en alleen sprak van het Koninkrijk der Hemelen en meende hij dat Jezus zijn mogelijkheden verkwanselde. Sommigen menen dat hij mogelijk een doorbraak wou forceren. Hoe het ook zij, toen hij eenmaal de afspraak met de joodse leiders had gemaakt kon hij niet meer terug.
De gelegenheid voor het verraad kwam de nacht voor Pesach (Pascha). Tijdens de avondmaaltijd met de leerlingen, 'het laatste avondmaal' genoemd, had Jezus gezegd: "één van u zal Mij verraden". Even later spoorde hij Judas aan te doen wat hij van plan was te doen en Judas vertrok. Na de maaltijd ging Jezus met zijn leerlingen Petrus, Johannes en Jacobus naar de Olijfberg net buiten Jeruzalem om te bidden. Na enige tijd verscheen een groep overpriesters en tempelhoofdlieden, met Judas aan het hoofd, die Jezus ter begroeting kuste, waarna gewapende lieden hem arresteerden. Dit leidde uiteindelijk tot Jezus' kruisiging.
Judas' dood
Na Jezus' overlevering aan de Romeinse stadhouder Pilatus kreeg Judas grote spijt over zijn daad. Hij ging naar de priesters en zei dat hij gezondigd had en onschuldig bloed had verraden; hij wilde de beloning teruggeven, maar ze draaiden zich om. Daarop smeet hij het geld op de tempelvloer, liep weg en hing zichzelf op. De overpriesters wilden het 'bloedgeld' niet in de offerkist doen omdat de joodse wet dat verbood en gebruikten het daarom om een akker te kopen die zou dienen als begraafplaats voor vreemdelingen. De akker werd al gauw 'Akeldama' ('bloedgrond' of 'bloedakker') genoemd, omdat het verhaal ging dat Judas' lichaam na zijn zelfmoord lang was blijven hangen en dat het touw was geknapt, waardoor in staat van ontbinding verkerende lichaam op de grond was gevallen, waarbij zijn ingewanden naar buiten waren gekomen. Mogelijk was Judas zelf al bezig geweest met het geld deze akker te kopen en was na zijn dood de eigenaar van de akker (mogelijk een pottenbakker; mogelijk werd het stuk land gebruikt door pottenbakkers voor de goede aarde) bij de leiders komen klagen dat het land nu onverkoopbaar was en had men een oplossing bedacht.
Evaluatie
De manier waarop binnen het traditionele christendom Judas' verraad gezien wordt is tweezijdig. Aan de ene kant wordt het door christenen in het algemeen onbegrijpelijk gevonden dat hij als een van Jezus' vertrouwelingen geld belangrijker scheen te vinden dan een drie jaar lange vriendschap met zijn rabbi en leermeester en alles wat hij van hem gehoord en gezien had. Vooral de manier waarop het verraad plaatsvond wordt strijkt tegen de haren in: door een begroeting als vriend werd Jezus in het donker geïdentificeerd als degene die gearresteerd moest worden. In het Nieuwe Testament wordt meermalen aangegeven dat hij door satanische invloed uiteindelijk tot zijn daad gedreven werd.
Aan de andere kant was zijn daad door Jezus volgens enkele evangeliepassages voorzien (Johannes 6:64), aangekondigd en aangemoedigd; Jezus gaf voor die tijd meermalen te kennen dat hij móest worden overgeleverd, sterven en opstaan uit de dood om zijn opdracht te voltooien en verzette zich niet toen het eenmaal zover was. Sommigen zien Judas dan ook als willoze pion in een goddelijk plan. De meeste christenen geloven echter dat hij handelde uit vrije wil.
Jezus' medewerking met wat hij verkondigde als zijn goddelijke opdracht is slechts een gedeeltelijke oplossing van het raadsel waarom hij Judas als leerling uitkoos, zelfs al wist hij van het begin af aan dat die hem zou verraden. De vraag waarom hij er dan kennelijk voor koos door iemand uit eigen kring overgeleverd te worden is hiermee echter nog niet beantwoord.
