Jeroen Bosch ook wel aangeduid met Hieronymus Bosch (circa. 1460 - 1518) was een kunstschilder, waar vrij weinig over bekend is.

Leven

De echte achternaam van Jeroen Bosch was van Aeken. Hij ondertekende zijn werk echter met Bosch, omdat hij in 's-Hertogenbosch was geboren en er het grootste deel van zijn leven woonde. In het Spaans duidt men Jeroen Bosch aan met El Bosco. In 1463 woedde er een grote brand in Den Bosch, hetgeen de toen 13 jarige Jeroen wellicht heeft aanschouwd. Bij deze brand gingen 4000 huizen in vlammen op. In het werk van Jeroen Bosch staan vaak stadsbranden, bijvoorbeeld de apocalyptische vuurzee in Het laatste oordeel.

In 1480 blijkt uit de bronnen dat hij schilder was, hij werd toen Jeroen Die Maelre genoemd. In 1481 was Bosch inmiddels gehuwd met Aleit Vander Meervenne, een telg uit een rijk geslacht van kooplieden..

Bosch dateerde zijn schilderijen nooit, en signeerde er slechts enkele, met de naam Jheronimus Bosch. Momenteel (2003) worden er ongeveer 40 schilderijen aan Jeroen Bosch toegeschreven.

Bosch was tijdens zijn level al een populaire schilder en ontving zelfs toelagen uit het buitenland. In 1486 of 1487 trad hij toe tot de elitaire en devote Illustre Lieve Vrouwe Broederschap, een conservatieve religieuze groep waarvan ongeveer 40 invloedrijke personen in Den Bosch lid waren. Via deze groep verwierf Bosch waarschijnlijk veel van zijn opdrachten. In 1488 werd hij benoemd tot gezworene (Zwanebroeder) van deze broederschap.

De altaartstukken die Jeroen Bosch schilderde voor de Sint Jan in Den Bosch zijn allemaal verloren gegaan, waarschijnlijk door de Beeldenstorm uit 1566 en de protestantse invasie van de stad in 1629.

De exacte sterfdatum van Jeroen Bosch is niet bekend, maar hij werd op 9 augustus 1516 begraven. Het is niet bekend waaraan hij stief, maar in de jaren 1516/17 woedde in Den Bosch de pest.

Philips II van Spanje kocht na de dood van Bosch veel zijn werk. Het Prado in Madrid heeft daardoor relatief veel werk van Bosch in bezit.

Werk

Naast altaarstukken schilderde Bosch stukken die nooit voor een kerk bedoeld geweest kunnen zijn, maar die de zonde uitbeeldden, zoals het schilderij De zeven doodzonden met een zeer ongebruikelijke compositie.

Uniek voor zijn tijd is ook de manier waarin Bosch het landschap afbeeldt, als een groot decor voor alle kleine figuren.

De schilderijen van Bosch hebben een tamelijk ruw oppervlak, waarin de verfstreken zichtbaar zijn, dit in tegenstelling tot de gladdere schilderijen van zijn tijdgenoten en voorgangers.

Tegen het eind van zijn leven schilderde Bosch schilderijen met grotere figuren, die het schilderij lijken uit te stappen, en die dicht bij de toeschouwer staan. Een voorbeeld is De doornenkroon.

Tuin der lusten

center> De Tuin der Lusten

Op het linkerpaneel staan Adam en Eva in het paradijs met verschillende wonderlijke dieren. De aardse lusten met vele naakte figuren, veel fruit en vogels zijn afgebeeld op het grotere middenpaneel. Op de rechterkant staat de hel afgebeeld, waarin de zondaars de meest verschrikkelijke straffen ondergaan.

In de Tuin der Lusten is een groep mannen geschilderd, die op allerlei dieren rondrijden in een ovale kring. In het midden van de kring is een vijver waarin vrouwen baden. Het geheel doet denken aan een ei, met daarbinnen de dooier (de vijver), hetgeen waarschijnlijk een toespeling is op de vruchtbaarheid.

Op de buitenste panelen van de triptiek, als de twee zijpanelen gesloten zijn, is een grote bol geschilderd, die de hemelbol voorstelt met daarbinnen, op een plat vlak, de aarde.

Sektelid of krankzinnig?

Ook werd wel gedacht dat Bosch krankzinnig was, en in elk geval geobsedeerd door zonde en schuld. Men vraagt zich ook af of hij als hij schilderde gedrogeerd geweest zou kunnen zijn. De ongebreidelde fantasie van Bosch doet de toeschouwer zich inderdaad afvragen waar hij het allemaal vandaan haalt. Niet alle schilders die leefden aan het eind van de Middeleeuwen hadden immers een dergelijk gruwelijke beeldtaal.

Weer anderen, waaronder Lynda Harris, denken dat Bosch zich liet inspireren door de leerstellingen van de Katharen, een Franse beweging die rond 1400 door de inquisitie is opgedoekt. Omdat Bosch zijn hele leven Den Bosch niet verlaten heeft, is dat echter ook onwaarschijnlijk.

De zestiende eeuwse schrijver Ludovico Guiccardini omschreef het werk van Bosch als bestaande uit vreemde drollen ende seltsame grillen.

Invloeden

Pieter Brueghel de Oude (ca. 1525-1569) werd beïnvloed door het werk van Bosch. Men zegt ook dat de schilderijen van Bosch een bron van inspiratie zijn geweest voor het surrealisme uit de twintigste eeuw.

Externe links