Van Speijk werd geboren in Amsterdam waar hij, toen zijn ouders kwamen te overlijden, in het Burgerweeshuis belandde. Hij werd opgeleid om kleermaker te worden, maar werd een autodidact zeevaarder.

Tijdens de Belgische opstand was hij commandant op de kanonneerboot nummer 2. Op 5 februari 1831 dreef zijn schip op de Schelde, door een harde wind en een slecht functionerend anker, naar de kant waar een woedende menigte op zijn schip sprong. Hierop sprak Van Speijk de historische woorden: dan liever de lucht in. Door een brandend lont of zijn sigaar in het buskruit te steken ontplofte het schip met hem, zijn bemanning en de boze Antwerpers. In een brief aan zijn nicht in december 1830 had hij al aangegeven liever zichzelf met schip te laten ontploffen dan zich over te geven aan de opstandige Belgen.

Het stoffelijk overschot van Van Speijk is bijgezet in de Nieuwe Kerk in Amsterdam. De vuurtoren van Egmond is zijn officiële monument.