Van 't Hoff werd geboren op 30 Augustus 1852 te Rotterdam. In 1869 begon hij zijn studie aan de Polytechnische School te Delft, waar hij in 1871 zijn doctoraal behaalde. Na een jaar gewerkt te hebben in Leiden vertrok hij naar Bonn waar hij werkte in het beroemde laboratorium van Kekulé. Daarna werkte hij ook onder Wurtz in Parijs. Hij promoveerde in 1874 in Utrecht. De titel van zijn proefschrift was Bijdrage tot de kennis van het cyaanazijnzuur en het malonzuur

Onderwijl had hij echter al een belangrijke ontdekking gedaan. Tot zijn tijd werden chemische struktuurformules alleen in het platte vlak bekeken. Hij was de eerste die besefte dat moleculen drie-dimensionele voorwerpen zijn en dat dat chemisch van groot belang kan zijn. Een methaanmolecuul (CH₄) bijvoorbeeld bestaat uit een koolstof atoom in het midden en vier waterstof atomen eromheen in de vorm van een tetraëder. Indien de vier atomen door vier verschillende substituenten vervangen worden (bijvoorbeeld H,F,Cl en Br) kan dat op twee manieren. De twee moleculen zijn elkaars spiegelbeeld (zoals een linker en een rechter handschoen) maar kunnen niet in elkaar worden overgebracht zonder bindingen te verbreken. Dit verschijnsel noemt men chiraliteit en de studie van de verschillende moleculen, de stereoisomeren, heet de stereochemie. Van 't Hoff is van deze tak van scheikunde, die vooral voor de biologie van groot belang is, de grondlegger. Hij schreef hier eerst (in het Nederlands) een pamflet over, getiteld: Voorstel tot Uitbreiding der Tegenwoordige in de Scheikunde gebruikte Structuurformules in de Ruimte, benevens een daarmee samenhangende Opmerking omtrent het Verband tusschen Optisch Actief Vermogen en chemische Constitutie van Organische Verbindingen. Pas in 1875 kwam er een Franse vertaling, daarna een Duitse. Later werd het ook in (wetenschappelijk) minder belangrijke talen vertaald, zoals het Engels in 1891.

Hoewel hij eerst moeite had een baan te vinden, werd hij al gauw in het buitenland beroemd. De Universiteit van Amsterdam werd bang hem kwijt te raken en bouwde een nieuw lab voor hem. Hij kreeg het echter zo druk met alle studenten die bij hem wilden komen studeren dat hij uiteindelijk in 1896 toch besloot aan de Pruisische Academie van Wetenschappen te gaan werken.

Stereochemie is niet het onderwerp waarvoor hij een Nobelprijs gekregen heeft. Zijn belangstelling ging namelijke lange tijd uit naar een uitbreiding van het toepassingsbereik van de thermodynamica. Hij besefte dat de moleculen in verdunde oplossingen zich wel eens op een vergelijkbare wijze zouden kunnen gedragen als de moleculen in een gas. Voor het laatste geval was de thermodynamica al redelijk goed uitgewerkt. Van 't Hoff liet zien dat in het geval van osmose door een vlies dat wel de vloeistof maar niet de opgeloste deeltjes doorliet men het gedrag met een wetmatigheid kon beschrijven die veel leek op de gaswet. Op die manier voerde hij het begrip osmotische druk in. Dat was evenzeer een mijlpaal als de stereochemie, omdat men met osmose molecuulgewichten (molaire massa's) kon bepalen. Osmose is namelijk een colligatief verschijnsel, dat bepaald wordt niet door de massa van de moleculen maar door hun aantal. Wanneer men uitgaat van een bekende massa van een onbekende stof en deze oplost, kan men in een osmotisch experiment het aantal moleculen bepalen en daar uit het gewicht van één molecuul.

Hij legde ook de grondslag voor een beschrijving van twee andere colligatieve verschijnselen, de vriespuntsdaling en de kookpuntsverhoging. Beide kunnen beschreven worden met een wet die zijn naam draagt.

Van 't Hoff wordt als één van de grondleggers van de fysische chemie beschouwd. Samen met Ostwald richtte hij in 1887 het Zeitschrift für physikalische Chemie op. Voor die tijd was de scheikunde meer gericht op enerzijds de synthese (het maken van nieuwe verbindingen) en anderzijds de analyse (het bepalen van wat men nu eigenlijk gemaakt had). Beide vormen waren eerder op kwalitatieve beschrijving gericht dan op een kwantitatief zoeken naar wetmatigheden, waar de natuurkunde om bekend was. Van 't Hoff liet zien dat de twee benaderingen goed te kombineren zijn en dat dat leidt tot een belangrijke kruisbestuiving. Hiermee heeft hij een belangrijke bijdrage geleverd om van de scheikunde een volwaardige wetenschap te maken.

Van 't Hoff overleed op 58-jarige leeftijd in Steglitz bij Berlijn op 1 maart 1911

Externe links