Het IJslands behoort samen met het Faeröers tot de westelijke of eiland-Scandinavische talen. Het is zonder meer te verstaan voor sprekers van de Scandinavische talen van het vasteland Noors, Zweeds en Deens.

Het IJslands wordt geschreven met het Latijnse alfabet, waaraan verschillende tekens zijn toegevoegd: Á/á, É/é, Í/í, Ó/ó, Ú/ú, Ý/ý, Ð/ð (edh), Þ/þ (thorn), Ö/ö en Æ/æ. De letters c, q, w en z worden niet gebruikt.

De speciale letter thorn (þ) geeft de klank weer die men ook tegenkomt als de th in het Engelse think, en de edh (ð) is daar de stemhebbende variant van (th als in Engels that).

IJsland werd tussen 800 en 1000 bevolkt vanuit West-Noorwegen. Het IJslands is dus eigenlijk Oudnoors. In Noorwegen vonden, net als in de rest van het Germaanse taalgebied, in de eeuwen daarna allerlei taalveranderingen plaats, al of niet veroorzaakt door de intensieve contacten met de Laagduits sprekende handelslieden van de Hanze, maar op het afgelegen IJsland gebeurde er bleven de woordenschat en het verbuigingssysteem vrijwel onveranderd. De uitspraak is wel erg veranderd. Het IJslands bezit een aantal fonemen die zeldzaam zijn in andere Europese talen, bijvoorbeeld een stemloze l, n, m en r.

In het IJslands is het oude Scandinavische verbuigingssysteem dus nog helemaal intact. Alle zelfstandige naamwoorden, bijvoeglijke naamwoorden, lidwoorden, aanwijzende voornaamwoorden, bezittelijke voornaamwoorden en eigennamen worden verbogen in vier naamvallen, die voor alle drie woordgeslachten aparte vormen kennen.

Ter illustratie volgt hier de verbuiging van het onregelmatige mannelijke woord fjörður, 'fjord'.

	enkelvoud	meervoud
nominatief	fjörður	fjarðar
genitief	fjarðar	fjarða
datief	firði	fjörðum
accusatief	fjörð	fjarða

Het bepaald lidwoord wordt net als in de andere Scandinavische talen achter het zelfstandig naamwoord geplakt (aangehecht lidwoord), waardoor je vormen kunt krijgen als fjarðarins 'van de fjord', fjörðunum 'aan de fjorden'.