Het Hongaars is de officiële taal van Hongarije en daarnaast de taal van omvangrijke minderheden in Roemenië, Slowakije, Servië en Montenegro en Oekraďne, en van kleinere minderheden in Kroatië, Slovenië en Oostenrijk. De taal heeft daarmee zo'n 14,5 miljoen sprekers. Het is daarmee de grootste taal in Europa (buiten Rusland en Turkije) die niet tot de Indo-Europese talen behoort. Het Hongaars is een Finoegrische taal, de grootste van die taalfamilie. Binnen de Finoegrische talen vertegenwoordigt het Hongaars, samen het het Ostjaaks en het Wogoels de Oegrische tak. Geen enkele andere Finoegrische taal lijkt zoveel op het Hongaars dat er sprake zou kunnen zijn van onderlinge verstaanbaarheid. Het verwante Fins is voor een Hongaar even onbegrijpelijk als voor een Nederlander.
Het Hongaars is in het eerste millennium na Christus met de Hongaren uit het oosten naar Europa gekomen. Onderweg werd de woordenschat uitgebreid met veel woorden uit Turkse en Iraanse talen. Sinds de taal ruim duizend jaar geleden het Karpatenbekken bereikte, onderging de taal invloeden van de omringende Slavische en Germaanse talen en in mindere mate van het Latijn en het Italiaans. Tegenwoordig is het Engels de belangrijkste bron van nieuwe woorden. De invloed van het Russisch is nooit groot geweest.
Het Hongaars is altijd met het Latijnse schrift geschreven. De oudste Hongaarse tekst, de zogenaamde Lijkrede (Hallotti beszéd) dateert van het einde van de twaalfde eeuw. Het is de oudste geschreven tekst in enige Finoegrische taal.
De Hongaarse standaardtaal berust op het noordoostelijke dialect. De verschillen tussen de Hongaarse dialecten zijn overigens gering.
klanksysteem
Het Hongaars kent zeven korte en zeven lange klinkers. De lengte wordt aangegeven door streepjes boven de letter (die dus geen accenttekens zijn!). Bijvoorbeeld: hat 'zes' vs. hát 'rug'. Deze klinkers zijn onder te verdelen in zgn. voor- en achterklinkers (voor = voorin de mond gevormd of palataal, achter = achterin de mond gevormd of velair) Binnen een woord kunnen in principe alleen klinkers van één categorie voorkomen. Dit verschijnsel heet klinkerharmonie. Het komt ook in het Fins voor, maar ook in een niet verwante taal als het Turks. Ook de medeklinkers kunnen allemaal kort of lang zijn. Lange medeklinkers worden dubbel geschreven. Een belangrijk onderscheid bij medeklinkers is de tegenstelling stemloos : stemhebbend. De medeklinkers worden ongeveer zo uitgesproken als in het Nederlands, behalve in de volgende gevallen:
c - ts
cs - tsj
gy - dj
ly - j
ny - nj
s - sj
sz - s
ty - tj
zs - zj
De klemtoon ligt in het Hongaars altijd op de eerste lettergreep.
Karakteristiek voor het Hongaars
- kenmerkend voor de meeste Finoegrische talen en zeker ook voor het Hongaars is dat veel informatie binnen één woord wordt samengebracht. Zulke talen worden agglutinerende talen genoemd. De constructie 'in mijn huis' luidt in het Hongaars házamban en 'ik zie jou' luidt látlak.
- de werkwoordsvorm geeft aan of het lijdend voorwerp bepaald of onbepaald is.
- er is geen verschil tussen mannelijk en vrouwelijk, zelfs niet tussen de woorden voor hij en zij.
- na een telwoord volgt altijd enkelvoud (két ház is letterlijk 'twee huis').
- het Hongaars is de enige Finoegrische taal met lidwoorden (ház 'huis', egy ház 'een huis', a ház 'het huis')
- er zijn slechts twee werkwoordstijden (tegenwoordige en verleden tijd).
- bepalingen komen consequent voor het bepaalde, en aangezien een familienaam een bepaling bij een 'voornaam' is, staan deze vanuit Nederlands gezichtspunt in 'omgekeerde' volgorde: Béla Bartók heet in het Hongaars Bartók Béla (NB: niet-Hongaarse namen blijven onveranderd).
- een ander gevolg van bovenstaande is, dat het Hongaars geen voorzetsels heeft, maar achterzetsels (a ház mögött 'achter het huis').
