Met de hemel of hemelen wordt een niet-geografisch bepaalde lokatie aangeduid. Soms wordt het gebruikt als aanduiding voor de blauwe lucht (in het Nederlands ook wel uitspansel genoemd), de wolken of de ruimte. Hemel is een concept dat in veel van de wereldreligies en spirituele filosofieën voorkomt. Overeenkomstige kenmerken zijn:
- geen fysieke of geografische lokatie op aarde,
- men kan er niet fysiek naar toe reizen,
- men kan er na de dood komen en
- de hemel wordt als een plaats beschouwd waar men eeuwig gelukkig is.
Binnen verschillende religies zijn wel uitzonderingen op de kenmerken mogelijk. Verschillende religies hebben de hemel voorgesteld als bevolkt met engelen, demonen, goden en godinnen. Men heeft verondersteld dat de oudste associaties van de relatie tussen hemel en het uitspansel teruggaan tot de oude astronomen, priesters of astrologen. In oosterse religies (en in een aantal westerse tradities), met hun nadruk op reïncarnatie is het concept hemel niet zo dominant als in de monotheistische religies van christendom en islam. Maar het concept is vaak wel aanwezig, bijvoorbeeld in het boeddhisme, waar verschillende hemelen zijn en zij die goed karma hadden verworven worden in de hemel opnieuw geboren - hun verblijf daar is echter niet eeuwig, in de loop der tijd gebruiken zij hun karma op en worden weer op aarde gereïncarneerd.
Religies met een hemel verschillen in de manier waarop men deze kan verwerven of betreden. Sommigen (volgelingen van het universalisme) menen dat iedereen daar zal komen, hoe zij op aarde ook geleefd hebben. Anderen maken de toegang afhankelijk van hoe men geleefd heeft ('goed geleefd', 'goede daden', afhankelijk van de voorwaarden van het spirituele systeem). Zij die niet goed leven komen in een plaats van straf, hel genoemd. Veel stromingen in het Christendom maken de toegang niet afhankelijk van het verrichten van goede werken, maar van geloof en vertrouwen in God, en het aannemen van het aanbod van genade. In de calvinistische opvatting gaat men naar de hemel niet op basis van wat men gedaan of onafhankelijk gekozen heeft, maar omdat men door God uitverkoren (uitgekozen) is voor deze gunst. Zie predestinatie. Omdat binnen het Calvinisme ook de rechtvaardiging op basis van geloof speelt, ligt hier een gevoelige relatie.
De hemel is binnen het christelijk geloof een speciaal belangrijke doctrine, omdat het leven ook een opwekking uit de dood kent. Terwijl de tussenliggende status (tussen de dood en de terugkomst van Jezus Christus) niet helder is, zal de uiteindelijke vorm van de gelovigen een nieuw, uit de dood opgewekt lichaam zijn, in het "Nieuwe Jeruzalem" op de "Nieuwe aarde".
Het concept hemel is binnen de christelijke en islamitische religies duidelijk gedefinieerd. In de Joodse perceptie van het leven hierna is er soms sprake van "olam haba", de wereld die komen zal, maar het concept van leven na dit leven is in het Judaisme nooit zo officieel en systematisch uitgewerkt als in het Christendom en in de Islam.
Zie ook:
