Een heks is iemand (niet alleen een vrouw!) die de magie bedrijft. Heksen komen veel voor in sprookjes, waarin ze op een bezemsteel kunnen rondvliegen en allerlei zaken kunnen betoveren. Vaak wordt een sprookjesheks vergezeld door een zwarte kat.
Heksenvervolging in de middeleeuwen
In de middeleeuwen werden mensen die zich bezighielden met kruidengeneeskunde of zich niet hielden aan de kerkelijke regels al gauw voor een heks aangezien en op grond daarvan vervolgd en vaak op een wrede manier vermoord, op de brandstapel, of door verdrinking.
In Nederland is een restant hiervan de Heksenwaag in Oudewater, tegenwoordig museum. In deze waag werd een vrouw die werd verdacht van hekserij gewogen. Als ze te licht bevonden werd, wachtte haar de dood. Overigens schijnt er in Oudewater nooit iemand daadwerkelijk te zijn veroordeeld vanwege hekserij, maar op veel andere plaatsen is dat wel gebeurd.
Een belangrijke rol in deze vervolging speelde het boek Malleus Maleficarum oftewel de Heksenhamer. Dit boek, dat door de monniken Heinrich Kramer en Jacob Sprenger is geschreven, verscheen in 1486. De Heksenhamer is op internet te lezen: http://www.malleusmaleficarum.org/ In de Verenigde Staten vond in 1692 nog een grootschalige heksenvervolging plaats in Salem. Hekserij was in Groot-Brittannië tot begin jaren '50 van de 20e eeuw verboden.
Heksen in sprookjes en literatuur
De heksen uit Nederlandse sprookjes zijn naamloos: - De heks uit Hans en Grietje
- De heks uit Doornroosje
- De heks uit Sneeuwwitje en de zeven dwergen
Niet alle sprookjesheksen waren slecht. Vrouw Holle bijvoorbeeld kan gezien worden als een goedhartige heks. Zij heeft dan ook een naam.
Beroemde heksen uit modernere boeken zijn:
- Eucalypta uit de boeken over Paulus de Boskabouter van Jean Dulieu.
In het boek De stille kracht van Louis Couperus speelt hekserij in het door Nederland bezette Indonesië een belangrijke en angstwekkende rol. In de klassieke oudheid was Medea één van de meest gevreesde heksen.
Heksen in stripverhalen
Heksen in de 21e eeuw
Tegenwoordig wordt hekserij door een groeiend aantal mensen als waardevolle kennis en vaardigheid beschouwd en ontstaat een nieuw soort religie. De wicca, met een studierichting wiccastudies en een coven (groep waarin wiccans werken), is al halverwege de jaren '50 van de 20e eeuw ontstaan in Groot-Brittannië. Solitaire heksen werken liever zonder groep (coven) om zich heen. Solitair of in een coven, de belangrijkste regel van de moderne heks is "doe wat je wil, maar doe niemand kwaad" en "alles wat je doet zal drie maal tot je terugkeren".
In de moderne hekserij (inclusief wicca) is, ondanks de algemeen heersende (voor)oordelen, geen sprake van angstaanjagende of satanistische praktijken, die erop gericht zijn anderen kwaad te doen (witte magie). Een aantal heksen grijpt terug naar oude religies (Egypte, Kelten, Scandinavië, Indianen).
