Het begrip hardheid, een materiaaleigenschap, is de mechanische weerstand tegen vervorming, uitgedrukt in de druk (kracht per oppervlakte-eenheid) die nodig is om het materiaal over een bepaalde afstand te vervormen. Er zijn verschillende manieren om die 'vervorming' te realiseren en vervolgens te meten, wat in het verleden heeft geleid tot verschillende hardheidsschalen, bijvoorbeeld die van Brinell, Vickers en Rockwell.
Een veelgebruikte hardheidsschaal (namelijk die van Mohs) is die waarbij het hardste materiaal, diamant, het cijfer 10 krijgt en het zachtste mineraal, talk, het cijfer 1. Kwarts, het hoofdbestanddeel van zand, heeft in die schaal hardheid 7. Mineralen met een grotere hardheid heten edelstenen; sieraden van deze mineralen worden niet dof omdat stof en zand er geen krassen in maken.
De hardheid van water wordt in Nederland uitgedrukt in Duitse hardheid (dH, soms: °K). Dit geeft de hoeveelheid kalk in water aan. Hiervoor hanteren waterleidingbedrijven de volgende indeling: | 0 tot 4 dH | zeer zacht water |
| 4 tot 8 dH | zacht water |
| 8 tot 12 dH | gemiddeld |
| 12 tot 18 dH | vrij hard water |
| 18 tot 30 dH | hard water |
