De Guidonische lettergrepen zijn de oud-Latijnse benamingen van de zes tonen van het Hexachord, een groep van zes opeenvolgende tonen uit de diatonische toonladder. Deze benamingen werden in de 11e eeuw bedacht door Guido van Arezzo en werden in de middeleeuwen gebruikt om zangers direct van het blad te leren zingen, zonder voorstudie van het materiaal. De namen werden ontleend aan de -in die dagen overbekende- hymne Ut quaeant laxis: Ut-queant laxis
Re-sonare fibris
Mi-ra gestorum
Fa-muli tuorum
Sol-ve polluti
La-bii reatum
Sancte Ioanne
Amen
De melodie van deze hymne begint namelijk bij iedere regel steeds een toon hoger.
Vele eeuwen later pas (19e eeuw) werd de lettergreep ut door do vervangen (van dominus) en werd er een zevende lettergreep si (van de beginletters van Sancte Ioanne) aan het systeem toegevoegd.
In de acht kerktoonsoorten konden alleen re,mi,fa of sol de grondtoon (tonica) zijn, maar in het moderne toonsysteem representeert 'Do' de tonica of grondtoon van het akkoord of van de toonladder waarin het stuk geschreven staat.
In België, Frankrijk en ook nog wel in Zuid-Nederland worden in het muziekonderwijs de lettergreepnamen vaak gebruikt als absolute notennamen in plaats van de A t/m G -reeks: Do-Re-Mi-Fa-So(l)-La-Si(Ti)-Do. In het Franstalige gebied wordt nog steeds de 'Ut' gebruikt in plaats van de 'Do'.
Ook voor verhoogde en verlaagde tonen heeft deze methode via de Franse toepassing van de Guidonische lettergrepen een speciale benaming gevonden: de fis (verhoogde F) is bijvoorbeeld een samentrekking van fa dièse en de bes (verlaagde B) van si bémol.
Op die manier verkrijgt men de verhoogde tonen:
ais (A#), bis (B#), cis (C#), dis (D#), eïs (E#), fis (F#) en gis (G#)
en de verlaagde tonen:
as(vereenvoudigin van a-es) (A-mol), bes (B-mol), ces (C-mol), des (D-mol), es (vereenvoudiging van e-es) (E-mol), fes (F-mol) en ges (G-mol).
Men kan dit benoemsysteem verder toepassen voor dubbelverhoogde en dubbelverlaagde tonen: aisis (ais-is) (A##), enz. en voor de verlaagde tonen: ases (as-es) (A-dubbelmol), enz.
In het hedendaags muziekonderwijs en de zangkunst in het algemeen worden deze lettergrepen bij Solfège-oefeningen dikwijls gebruikt. Men noemt dat 'Solmisatie'.
Het Engelse Tonic sol-la- systeem of Tonica-Do is een afgeleide van de Guidonische lettergrepen.
Zie ook Guidonische hand
