Zweden was in 1700 een grootmacht rond de Oostzee. Met het aantreden van de jonge koning Karel XII in 1697 leek het rijk verzwakt. De Polen vallen Riga in Lijfland aan, maar worden teruggeslagen. De Zweden boeken succes tegen Denemarken en vooral op 30 november 1700, als het veel grotere leger van de ambitieuze tsaar Peter de Grote bij Narva in Oost-Estland wordt verslagen.

Karel XII begint vervolgens een campagne in Polen en Saksen, waarbij in 1702 onder meer Warschau wordt aangevallen. Daarbij verwaarloost hij zijn positie in de Baltische landen.

Peter de Grote verdreef de Zweden van de monding van de Neva, waar hij in 1703 Sint Petersburg stichtte. Een jaar later werden Tartu en Narva in Estland veroverd en enkele jaren later grondig verwoest. Het definitieve keerpunt was in 1709 de Slag bij Poltava in Zuid-Rusland (nu Oekraïne), waar de Zweedse koning ondanks steun van de kozakkenhoofdman Mazeppa verloor van de tsaristische troepen. Hij werd gevangengenomen en vluchtte naar het bevriende Turkije. Het was het einde van de Zweedse hegemonie rond de Oostzee.

In 1710 rukten de Russen verder op: Tallinn, Pärnu en Vyborg moesten door de Zweden worden opgegeven. Deze steden en hun achterland werden ook geteisterd door hongersnood en pest. De Russen vergroten hun druk op het Oostzeegebied door in 1712 van Sint Petersburg hun hoofdstad te maken. In 1713-1714 worden de Zweden ook uit Finland verdreven.

Het zou nog tot 1721 duren tot te Nystad (tegenwoordig bekender als Uusikaupunki in Finland) de Vrede van Nystad werd gesloten. Rusland kreeg daarbij Lijfland, Estland, Ingermanland en het Karelische gebied rond Vyborg in handen. Die gebieden zouden ze twee eeuwen behouden. Zweden verloren ook bijna al zijn bezittingen in Duitsland: alleen een deel van Voorpommeren, de stad Wismar en het eiland Rügen bleven behouden.

Sinds de Grote Noordse Oorlog was Rusland een grootmacht in Oost-Europa en zou de rol van Zweden veel bescheidener zijn dan tevoren.