|
Het Gotische stadhuis |
Het Waaggebouw |
Gouda is een oude stad in het hart van Zuid-Holland. Graaf Floris V verleende de stad in 1272 stadsrechten.
Gouda is wereldberoemd om zijn Goudse kaas. Ook geniet de stad bekendheid door de fabricage van kaarsen, pijpen en stroopwafels. De Goudse kaas wordt niet zozeer in Gouda gemaakt, maar in de regio eromheen. De volvette kaas dankt zijn naam aan het feit dat hij in Gouda werd verhandeld, waarbij het stadsbestuur zorgde voor een strenge kwaliteitscontrole. De kazen werden in de Waag gewogen. Nog steeds wordt 's zomers op donderdagochtend een kaasmarkt gehouden.
Ligging
De stad ligt aan de Hollandse IJssel bij de samenvloeiing met de Gouwe. De naam Gouda betekent Dam in de Gouwe. Gouda ligt langs rijksweg A12, die ter hoogte van Gouda onder het Gouwe aquaduct doorgaat. De stad is met twee treinstations via een van de drukste spoorwegen in Nederland verbonden met Den Haag, Rotterdam en Utrecht. Een rustiger spoorlijn leidt naar Alphen aan den Rijn en Leiden.
Statistische gegevens
De gemeente Gouda heeft per 1 januari 2003 71.687 inwoners. De oppervlakte bedraagt 1.811 ha, de bevolkinsgdichtheid is 39,6 inwoners per ha. Er zijn ongeveer 30.000 woningen (in 2003).
Geschiedenis
De plek waar Gouda nu ligt was rond het jaar 1000 drassig en bedekt met een moerasbos, met daarin veenriviertjes, zoals de Gouwe. Langs de oevers van de Gouwe werd in de elfde en twaalfde eeuw begonnen met ontginningen van het veen, rond de plek van de huidige markt en het stadhuis. In 1143 wordt de naam Gouda voor het eerst vermeld in een oorkonde van de bisschop van Utrecht. Circa 1225 werd het riviertje de Gouwe door een kanaal verbonden met de Oude Rijn. De monding van de Gouwe in de Hollandsche IJssel werd uitgebreid tot een haven. De hierdoor ontstane vaarroute werd gebruikt voor handel tussen Vlaanderen en Frankrijk met Holland en het Oostzeegebied. In 1272 verleent Graaf Floris V stadsrechten aan Gouda, dat inmiddels een belangrijke plaats geworden was. Grote stadsbranden woeden in 1361 en in 1438. In 1572 wordt de stad bezet door de geuzen. Eén klooster wordt door hen in brand gestoken, een ander wordt geplunderd. In 1602 wordt Gouda net als veel andere Nederlandse steden geteisterd door de pest. Pas in 1750 heeft de bevolking zich hiervan hersteld. Vanaf 1830 worden de stadsmuren afgebroken, de laatste stadspoort wordt gesloopt in 1854. Maar de vooruitgang slaat toe, want in 1855 wordt de spoorlijn Gouda-Utrecht in gebruik genomen. In 1940 wordt de gracht Nieuwehaven gedempt; na de Tweede Wereldoorlog zullen andere grachten volgen. In 1944 wordt het station verwoest door een geallieerd bombardement, waarbij acht doden en tien gewonden vallen. In 1977 vertrekt de wekelijkse markt van varkens en biggen, de grootste in Nederland, uit de stad.
Bezienswaardigheden
- Het stadhuis op de Markt. Het stadhuis is een van de oudste gotische stadhuizen van Nederland. Het is gebouwd uit natuursteen tussen 1448 en 1450, na de laatste grote stadsbrand. Rond 1692 en 1880 zijn wijzigingen aangebracht. De laatste restauratie vond plaats in 1996. Het bordes in renaissance stijl dateert uit 1603. In de voorgevel zijn vrij recent Bourgondische graven en gravinnen afgebeeld (1952). Het aardige klokkenspel met langsrijdende ridders op paarden dateert eveneens uit 1952. Het interieur stamt deels nog uit de zeventiende en achttiende eeuw. Trots is Gouda op de wandbekleding in de Trouwzaal.
- De zeventiende-eeuwse Waag, eveneens op de Markt, gebouwd door Pieter Post in 1668.
- De langste kruiskerk van Nederland, de 123 meter lange Sint-Jan met zijn beroemde gebrandschilderde ramen, "de Goudse glazen". Twintig van de zeventig ramen zijn gemaakt door de gebroeders Crabeth. De ramen werden geplaatst tussen 1530 en 1603 en vormden al in de zeventiende eeuw een toeristische trekpleister. Na de Reformatie ging men gewoon verder met plaatsing van de ramen, waarbij de thema's wel veranderden. Schenkers van de ramen waren onder andere Willem van Oranje en zijn vrouw Anna van Saksen, evenals hun gezworen vijand koning Filips II en zijn vrouw 'Bloody' Mary Tudor.
Musea
- Museum De Moriaan, collectie Goudse pijpen en Gouds plateel.
- Het Catharina Gasthuis, met altaarstukkenstukken uit de late middeleeuwen. In stijlkamers zijn objecten uit het dagelijks leven te zien.
- Museum De verborgen tijd, met moderne kunst.
- Gouds poppentheater en museum
- Kaaswaag (zie foto)
- Binnenhaven openluchtmuseum Turfsingel. De schepen zijn niet te bezichtigen.
- Verzetsmuseum over het Zuid-Hollandse verzet.
Beroemde personen uit Gouda
- De gebroeders De Houtman die in 1595 de eerste 'schipvaert' naar Oost-Indië maakten.
- De middeleeuws humanist Erasmus werd in Gouda geboren (volgens anderen in Rotterdam) en legde hier zijn kloostergelofte af.
- Gerard Kamphuisen, de uitvinder van de stroopwafel in 1810. (Er zijn echter meerdere personen die als uitvinder van de stroopwafel worden genoemd.)
- Loebas Oosterbeek, geboren in 1946, politicus en copywriter.
Externe links
