Table of contents

1 OVERZICHT VAN DE GODSDIENSTGESPREKKEN 1.1 1519 Godsdienstgesprek te Leipzig 1.2 1523 Godsdienstgesprek te Zürich 1.3 1526 Godsdienstgesprek te Baden 1.4 1526Godsdienstgesprek te Baden 1.5 1528 Godsdienstgesprek te Bern 1.6 1529 godsdienstgesprek te Marburg 1.7 1534 Eerste Godsdienstgesprek te Leipzig 1.8 1539 Tweede godsdienstgesprek te Leipzig 1.9 1540 Godsdienstgesprek te Hagenau 1.10 1540 Godsdienstgesprek te Worms 1.11 1541 Eerste godsdienstgesprek te Regensburg 1.12 1546 Tweede godsdienstgesprek te Regensburg 1.13 1557 godsdienstgesprek te Worms

OVERZICHT VAN DE GODSDIENSTGESPREKKEN

Op deze pagina wordt een overzicht gegeven van de verschillende godsdienstgesprekken in het kader van belangrijke godsdiensthistorische feiten. Het is de bedoeling dat deze godsdioenstgesprekken en feiten verder uitgewerkt worden in afzonderlijke pagina's.

• Tussenliggende gebeurtenissen:
  • september 1517: Luther stelt de 97 stellingen tegen de scholastieke theologie op.
  • november 1517: Luther's 95 stellingen over de aflaat worden over de Duitse landen verspreid. Oorspronkelijk bedoeld voot theologen.
  • april 1518: kapittelvergadering te Heidelberg, waar Luther zijn inzichten uiteenzette voor zijn ordegenoten Luther beschreef er zijn 'Theologie van het kruis: het ging niet om de aflatenhandel op zichzelf, maar een nieuwe overtuiging aangaande rechtvaardiging. Luther heeft geen programma tot kerkhervorming, maar zijn ordegenoten laten in hun prediking merken dat dit theologisch uitgangspunt een andere verkondiging tot gevolg had.
  • Martin Bucer stellt zich aan Luther's kant.
  • Andere dominicanen, vooral Johan Eck schrijft tegen Luthers stellingen over de aflaat en tracht ze bewust te herleiden tot reeds veroordeelde ketterijen.
  • de officiële theologen te Rome zijn van Luthers ketterijen overtuigd en willen hem berechten te Rome. Luthers keurvorst eist dat het verhoor binnen de Duitse grenzen gebeurt.
  • kardinaal Cajetanus komt Luther in Augsburg verhoren. Luther weigert iets te herroepen.
  • Luther weet dan dar de paus zijn mening niet deelt en gaat in beroep bij een concilie (oktober 1518).

onderwerp:het gezag van de paus waarmee de aflaathandel werd verdedigd.

Luther wou eerst het standpunt van de conciliaristen innemen. Eck confronteerde Luther echter met het feit dat het concilie van Konstantz Hus had veroordeeld, terwijl Luther vond dat de stellingen van Hus bijbels gefundeerd waren. Op die manier werd Luther alleen op de Bijbel teruggeworpen: 'sola scriptura' en isoleerde hij zich van de conciliaristen. onciliaristen en curialisten beschouwen hem als een ketter omdat hij zowel het oppergezag van de paus en de onfeilbaarheod van de concilies logende.

• Tussenliggende gebeurtenissen:
  • in de maanden na deze disputatie rigt Luther zich alleen nog op de SCHRIFT/ Christus regeert door Zijn woord en niet door bemiddelinhg van een afzonderlijke priestergroep. Luther richt zich nog meer op de bijbelse grondtalen, wat Luther nog meer bijval doet krijgen van de humanisten.
  • Luther richt zich meer op de openbare mening. Er gaat nauwelijks een maand voorbij of er verschijnt een brochure van hem.
  • 1520 in Sermoen van de goede werken , zijn eerste reformatoriscxhe ethiek, bestrijdt Luther het verwijt dat zijn rechtvaardigingsleer de mensen een vrijbrief geeftom geen goede werken meer te verrichten.
  • Omdat de geestelijke overheid de kerk niet wilden hervormen, richt Luther zich in zijn an den christlichen adel deutscher nationvon des christlichen Standes Besserung: keizer en edelen moesten de hervorming maar aanpakken.: er moeste een 'vrij' concilie komen, georganiseerd door de overheid i.p.v. door de kerk. Op grond van het algemeen priesterschap der gelovigen waren de gezagsdragers bevoegd om in te grijpen en de kerkelijke toestande te verbeteren.. er moest een samenleving komen van christenen maar niet meer onder het gezag van de geestelijkheid. Luther hekelt het bestaan van kloosters en de celibaatsbelofte. Heel de samenleving zou verfanderen als iedereen zijn christenplicht begreep.
  • In Voorspel over de babylonische gevangenschap van de kerk gaat Luther in tegen de verkeerde opvatting van de kerk over de sacramenten. Luther beschouwd alleen doop, avondmaal enbiecht als sacrament, omdatChristus deze aan zijn leerligen had opgedragen. Bij het avondmaal moeten de gemeenteleden naast het brood ook de wijn ontvangen. Elke verwijzing naar een offer moet verdwijnen uit de liturgie.
  • 3 januari 1521: Luther in de ban
  • april 1521 rijksdag te Worms: keizer Karel staat Luther een vrij verhoor toe, maar Luther weigert iets te herroepen.
  • 26 mei 1521: Luther in de rijksban.
  • Sommige predikers willen verder gaan: liturgie avondmaal versoberen, beelden uit de kerk
  • Anderen beweerden rechtstreekse openbaringen ontvangen te hebben, wilden de kinderdoop afschaffen (zwaickauer profeten, lekepredikers uit het weversstadje Zwickau
  • 1522 beeldenstorm
  • 1524 boerenopstand, luther roept de vorsten op tot tegenatie, ze worden uitgemoord.
  • 1526 rijksdag te Spiers: besluit dat iedere vorst in eigen gebied de geloofszaken mag regelen, zoals hij tegenover God en de keizer kan verantwoorden.
  • 1529 rijksdag van Spiers: hen besluit van 1526, wordt ingetrokken, omdat er spoedig een concilie zou komen. Hierdoor verbood de rijksdag de verdere uitvoering van de reformatie. De minderheid die aan Luthers inziochten vasthield, diende hiertegen een protestatie in, waavan de naam protestant afgeleid
• Zie verder: 1529 Godsdienstgesprek te Marburg

,,,STADSREFORMATIE: BUCER,ZWINGLI,BULLINGER: zuidduitse en zwitserse steden'''

1523 Godsdienstgesprek te Zürich

• • 17 januari 1525:Radicale Reformatie. Het ongedoopt laten van kinderen werd bekend, de samenleving dreigde uiteen te vallen. De raad verklaarde dat Zwigli had gewonnen: de kinderen moesten binnen de week na de geboorte gedoopt worden.

1528 Godsdienstgesprek te Bern

1529 godsdienstgesprek te Marburg

• Tussenliggende gebeurtenissen:
  • 1536 de paus kondigt een concilie te Mantua aan, Luthe stemt toe in de 'Wittenbergse Concordia'.
  • 1537 de 'Schmalkaldishe artikelen' worden door de vorsten aanvaard.

• Tussenliggende gebeurtenissen:
  • 1545 Rijksdag te Worms
  • Concilie van Trente tot 1563
  • 1546 Luther overlijdt.

• Tussenliggende gebeurtenissen:**1548de keizer legt een vergelijk op, Augsburgse Interim:protestanten moesten zich aan Rome onderwerpen, maar mocjhten bij het avondmaal wel de beker blijven gebruiken, en de predikanten (vaak ex-priesters) mochhten gehuwd zijn.
  • 1549 tot 1551:Bullinger legt de geloofsleer uit in de 'Decaden'
  • 1555 Rijksdag te Augsburg: godsdienstgesprek gepland.Godsdienstvrede van Augsburg