Gnosticisme is een verzameling van religies die zich situeren van ongeveer de periode rond de tijd van Jezus Christus tot de late middeleeuwen. De term gnosticisme is etymologisch afkomstig van het Griekse woord voor kennis, gnosis (γνωσις).
Het geloof
Gnostici stellen dat onze wereld er een van schimmen is, een afspiegeling van de ware wereld, die men slechts kan kennen door kennis op te doen, de gnosis. Samen met het feit dat de God van het Oude Testament zich gedraagt als een wrede dictator, wat ze als een heel contrast beschouwen met de liefdevolle Vader waar Jezus altijd over spreekt, leidt dit tot de stelling dat deze God van het Oude Testament in feite een valse God is, een soort demon, die zij Demiurg noemen. Jezus zou dan hebben gesproken over de ware God, zijn Vader.
Gnostici wijzen ook het katholieke zoenoffer af, dat Jezus Christus zou gebracht hebben door te sterven aan het kruis. In plaats daarvan bepleiten zij een soort zelfverlossing, in de katholieke traditie onmogelijk. Gnostici stellen dat de verlossing niet komt door simpelweg in het zoenoffer van Jezus te geloven, maar door zichzelf te leren kennen, of liever: zichzelf terug te vinden, aan de hand van het goddelijke in hen.
Dit goddelijke in hen, en het feit dat men het zoenoffer afwees, maakte hen minder onderhevig aan een centralisatie als de Rooms-Katholieke Kerk. De breuk tussen gnostici en het katholicisme kwam er in 325 bij het Concilie van Nicea, gehouden op aandrang van keizer Constantijn de Grote. Hierbij werd bepaald welke van de heersende opvattingen over God, Jezus en het christendom in het algemeen de officiële zouden zijn. Deze stellingen, de dogma's, werden de officiële leer van het katholicisme. Al de rest, en hier hoorden de gnostische stellingen toe, werden als ketterij beschouwd.
Gnostische religies
De meeste gnostische religies gaan terug op het christendom, maar dit is geen regel op zich. Zo dateren de Perzische gnostische religies van voor Christus:
Anderen waren afkomstig uit Egypte of Syrië: - Cerinthus
- Simon Magus
- Valentinus
- Basilidiërs
- Ophiten
- Carpocratiërs
- Borboriten
- Bogomielen
- Katharen
Gnosticisme in onze tijd
Door de vondst van de Dode Zeerollen van Nag Hammadi in 1945 heeft men een schat van informatie gevonden over de leer van de gnostici. Dit leidde tot de oprichting van verschillende sekten, maar nog bestaande gnostische religies als het Mandaeanisme storen zich aan de hocus pocus die er volgens hun gepaard gaat met deze nieuwe sektes. Ook in de film komen steeds meer gnostische thema's voor:
- Matrix: de wereld is geschapen door wezens die niet van ons houden
- In de Ban van de Ring: de ballingschap van Aragorn lijkt wel een rechtstreekse kopie te zijn van Het Lied van de Parel, een gnostische tekst.
- Bedazzled: op het einde verklaart de duivel dat de strijd tussen goed en kwaad zich afspeelt in het personage.
Externe Links
