Het eerste zuidelijke gebied dat bij de stad getrokken werd, was Feijenoord. Later kwamen daar de wijken Carnisse, Charlois (Rotterdammers zeggen sjaarloos), Tuindorp, Heijplaat, Lombardijen, IJsselmonde en Hoogvliet bij. Het noorden van de stad, dat tot dan toe bestond uit onder meer het Centrum, het Oude Noorden, Delfshaven en Spangen (1918-1920, ontwerp ir. A. Plate), werd uitgebreid met onder andere de wijken Kralingen, Overschie, Hillegersberg, Alexanderpolder (Het Lage Land), Ommoord, Zevenkamp, Oosterflank, Prinsenland en Nesselande (in aanbouw vanaf 2000). Tussen 'noord' en 'zuid' ligt het in de 19e eeuw ontstane Noordereiland.

Table of contents

1 Negentiende eeuw 2 Verwoesting en wederopbouw 3 Modern Rotterdam

Negentiende eeuw

Een man die voor de ontwikkeling van de stad van groot belang is geweest, was Lodewijk Pincoffs. Hij werd geboren in 1828, werd koopman, en ontwikkelde later de eerste havengebieden. Daarbij kreeg hij aanvankelijk niet veel medewerking van het stadsbestuur, maar wel van Koning Willem I, die bijvoorbeeld grotendeels uit eigen zak de aanleg van het Voornse Kanaal bekostigde (evenals trouwens voor Amsterdam het Amsterdam-Rijn Kanaal). Dit bekortte de vaarroute van koopvaardijschepen aanzienlijk.

In 1872 werd de Nieuwe Waterweg gegraven, een direkte scheepvaartverbinding met de Noordzee tussen Rotterdam en Hoek van Holland. Een jaar later, in 1873 vestigde de HAL Holland-Amerika Lijn zich in Rotterdam, en betrok in 1901 een hoofdkantoor in een gebouw wat nu het fameuze hotel-restaurant 'New York' is.

Steeds meer havens werden aangelegd, zoals de Maas- Rijn- en Waalhavens. Toch bleef het inwonertal vrij constant. Maar tussen 1880 en 1920 groeide de bevolking snel van 210.000 naar 315.000. De oorzaak daarvan was de toen heersende landbouwcrisis, die veel boeren naar Rotterdam dreef om er werk te vinden als havenarbeider. Voor hen werden snel rijen goedkope woninkjes in elkaar gezet in het zuiden van de stad. De door hen bevolkte buurten werden al gauw de boerenzij genoemd.

Verwoesting en wederopbouw

Op 14 mei 1940 werd de stad gebombardeerd door de Duitse Luftwaffe, waardoor het hele noordelijke centrum vrijwel geheel in de as gelegd. Ook de oude Willemsbrug was daarbij vernietigd. Het was toen, behalve de Hefbrug voor treinverkeer, die niet verwoest was, de enige brug over de Maas en moest dus snel worden hersteld. Na de oorlog werd de wederopbouw ter hand genomen. In 1946 was de nieuwe Willemsbrug al klaar, maar het heeft tot het eind van de twintigste eeuw geduurd, eer de stad er weer 'heel' uitzag.

Tegelijk met het herstel van de havens werden ook plannen ontwikkeld om stad en havengebied los te koppelen door nieuwe havengebieden aan te leggen in de richting van de zee. Achtereenvolgens werden het Botlekgebied, Europoort en de Maasvlakte aangelegd, met enorme tankopslagcapaciteit voor ruwe olie en grote raffinaderijen in Pernis, Rozenburg, en verder westwaarts. De havenactiviteiten groeiden zo snel dat Rotterdam in 1962 het predikaat 'grootste ter wereld' kreeg en dat niet meer is kwijtgeraakt. Bovendien kwam eind 20e eeuw van de kant van gemeentebestuur en havenautoriteiten de wens om een Tweede Maasvlakte in de Noordzee aan te leggen. Begin 2002 was daarover door de regering nog geen beslissing genomen.

Ondanks de groei en welvaart verpauperden veel oorspronkelijke arbeiderswijken van de stad snel. De komst van veel 'gastarbeiders' uit zuidelijker gelegen landen in de jaren '60 van de 20e eeuw versterkte het sociale probleem, onder meer omdat huizenbezitters veel te veel mensen in te kleine behuizing stopten. Veel oorspronkelijke Rotterdammers trokken uit de stad weg. Dit was de reden voor een grootscheepse stadsvernieuwing, vooral in het zuiden van de stad.

Modern Rotterdam

In Rotterdam-Noord werd naast kolossale kantoorpanden en zakencentra (hoogbouw) ook veel nieuwe , experimentele woningbouw gerealiseerd. De bekende 'kubuswoningen', het 'Potlood' en de nieuwe stadsbibliotheek, dat gelijkenis vertoont met het Parijse Centre Pompidou, zijn daar voorbeelden van. Een van de aktieve beleidspunten was het realiseren van een meer grootsteedse skyline, wat Rotterdam sinds de jaren '90 een ander aanzien geeft.

Het laatste grote bouwproject (uitgevoerd vanaf 1994) is dat van de Kop van Zuid, een uitgewerkt ontwerp van Teun Koolhaas uit 1987. Het betreft een ambitieus woon- en werkgebied op de zuidoever, dat mede door de bouw van de Erasmusbrug (1993-1996) het noorden en zuiden van de stad meer tot een geheel moet maken. Begin 2002 was ongeveer de helft van dit projekt gerealiseerd.

Andere delen van de zuidoever waren al eerder onder handen genomen. Zo werd het geheel minder rommelig door de aanleg van de spoortunnel in 1993, en werden veel oude en vervallen woningen rond en achter de Rozenstraat gesloopt en vervangen door nieuwbouw. Daarbij sprong de zogenaamde Peperklip het meest in het oog, een object van woningen in de vorm van een paperclip, maar de naam verwijst tevens naar de toenmalige burgemeester van Rotterdam, Bram Peper. De uit architectonisch oogpunt interessante Van Nellefabriek in diezelfde buurt kwam onder de hoede van Monumentenzorg.