Vroege geschiedenis
Traditionele Japanse legendes stellen dat Japan in de 7e eeuw v. Chr opgericht is door de voorouderlijke keizer Jimmu. De keizers van voor de 5e eeuw worden echter meestal als legendarisch beschouwd. Volgens Chinese bronnen was Japan oorspronkelijk een samenraapsel van vele kleine staatjes, die in de 3e eeuw door een koningin/priesteres Himiko werden verenigd.
Gedurende de 5e en 6e eeuw, werden het Chinese schrijfsysteem en het Boeddhisme geïntroduceerd, waarschijnlijk via Korea, waarmee een lange periode van Chinese culturele invloed begon. De keizers waren in naam de heersers maar vanaf de 6e eeuw was de eigenlijke macht gewoonlijk in het bezit van machtige hofnobelen, waarbij diverse families elk een of enkele eeuwen de macht konden vasthouden.
Taika-reformatie en Nara-periode
In 646 werd het politieke en bestuurlijke landschap van Japan vastgelegd in de zogenaamde Taika-reformatie. Bij deze reformatie, die overigens in werkelijkheid meer geleidelijk plaatsvond dan op papier, werd Japan omgevormd tot een centralistische staat naar Chinees model. De gehele staat werd eigendom van de keizer, en de adel, die totdantoe Japan had bestuurd, kreeg nu hoge posten in een nieuw, uitgebreid ambtenarenapparaatapparaat.
Gedurende deze tijd veranderde de keizerlijke residentie voortdurend: elke keizer had een nieuwe residentie, sommige zelfs meerdere. Pas in 710 werd Nara definitief als hoofdstad gekozen (de Nara-periode). De machtigste familie in deze tijd was de Fujiwara-familie, en de keizer stond meestal in de macht van deze familie.
Heian-periode
Echter, de keizer en de machtige hoffamilies kwamen in Nara steeds meer onder druk te staan van Boeddhistische priesters, en keizer Kammu besloot daarom de residentie opnieuw te verleggen, naar de stad Heiankyo, het huidige Kyoto. Daar ontwikkelde zich in de zogenaamde Heian-periode (794-1185) een zeer verfijnde hofcultuur, waarin de kunsten, in het bijzonder de literatuur, een hoogtepunt beleefden. Tegelijkertijd lieten de keizer en zijn hofhouding de daadwerkelijke politiek meest aan lagere ambtenaren over, waardoor langzamerhand steeds meer macht bij de provinciale gouverneurs kwam te liggen.
In 1072 trok keizer Go-Sanjo zich terug in een Boeddhistisch klooster. Van achter de schermen bleef hij echter invloed uitoefenen op de nieuwe keizer. Op deze manier slaagde hij er in de macht van de Fujiwara-familie te breken, en na hem werd dit een vaste wijze van regeren, waarbij een formeel afgetreden keizer de daadwerkelijke macht had. Dit betekende inderdaad het einde van de macht van de Fujiwara, maar de macht van de families uit de provincies groeide, en de hofhouding van de voormalige keizer was soms verscheurd door interne politieke spelletjes.
Twee van deze families, de Taira en de Minamoto, streden nu om de macht, en in 1160 kwamen de Taira als overwinnaars uit de bus. Hoewel de Fujiwara formeel hun hoge post behielden, waren het de Taira die, via beïnvloeding van de keizer, nu de daadwerkelijke macht hadden. Echter, de Minamoto waren wel verslagen maar nog niet vernietigd, en in een verbond met de voormalige keizer Go-Shirakawa begonnen ze in 1180 een nieuwe oorlog tegen de Taira. Nu wonnen de Minamoto wel, en hun leider, Minamoto Yoritomo kreeg de titel Shogun, van oorsprong een hoge militaire titel. Gedurende de volgende eeuwen zou het de Shogun zijn, die Japan feitelijk regeerden.
Kamakura-periode en vroege Muromachi-periode
Na de dood van Yoritomo werden ook zijn zonen shogun, maar de macht van de Minamoto was toch niet blijvend, en de Hojo familie kwam op, regerend vanuit de officiële positie van regent voor de shogun. In 1274 en 1279 werden Japan aangevallen door de Mongolen, maar beide keren kwam een zware tyfoon de Japanners te hulp.
In 1333, in de slag bij Kamakura werden de Hojo uiteindelijk verslagen door de verbannen keizer Go-Daigo en een verbond van oostelijke ridderfamilies. De Ashikaga-familie nam de rol van Shogun over, maar Go-Daigo wenste dit niet te accepteren. Hij trok weg uit Heiankyo, en zette een eind zuidelijker zijn residentie. De Ashikaga benoemden een andere keizer in Heiankyo, en enige tijd had Japan twee rivaliserende keizers, tot in 1392 de toenmalige "zuidelijke keizer" zijn claim op de troon afgaf.
Echter ook de Ashikaga verloren hun machtspositie in de volgende eeuw, en een bloedige machtsstrijd begon. Hoogtepunt was de zogenaamde Onin-oorlog, een strijd tussen twee families om de macht in het shogunaat, die tussen 1467 en 1477 Kyoto verwoestte. Ook van het centrale gezag was toen vrijwel niets meer over, en diverse provinciale heersers (daimyo) bestreden elkaar de macht. De komende periode staat bekend als sengoku-jidai, de "eeuw van de strijdende provincies".
Hereniging
Oda Nobunaga (1534-1582), daimyo van de proncie Owari begon de hereniging van Japan. Hij versloeg enkele rivalen, stichtte een verbond met sommige andere, in het bijzonder Tokugawa Ieyasu van het aangrenzende Mikawa. In 1568 veroverde hij Kyoto en dwong de shogun te vluchten. Hij slachtte de monniken-strijders van Hiei-zan af. Hij versloeg diverse andere daimyo's, maar werd in 1582 door een van zijn eigen generaals, Akechi Mitsuhide, vermoord.
Akechi werd verslagen door een andere generaal van Nobunaga, Toyotomi Hideyoshi. Hideyoshi zette Nobunaga's hereniging voort, doch waar Nobunaga bruut geweld gebruikte, was Hideyoshi een ware diplomaat, en won de oorlog soms met simpele bedreiging, zonder dat zijn leger daadwerkelijk in actie hoefde te komen.
Nadat geheel Japan zich trouw aan de keizer en zijn regent (Hideyoshi) had gezworen, zond Hideyoshi zijn legers naar Korea. Aanvankelijk ging de veldtocht voorspoedig, maar toen zijn generaals de grens van China naderden, kregen ze de Chinese tegenover zich, en zes jaar oorlog leverden geen duidelijke overwinning op. Na de dood van Hideyoshi in 1598, trokken de Japanners zich terug.
Na de dood van Hideyoshi, werd Tokugawa Iyeyasu de sterke man van Japan. Na de dood van de laatste Ashikaga-shogun in 1603 werd hij tot shogun benoemd, maar al in 1605 trad hij terug, liet zijn zoon tot shogun benoemen, doch had, in goede Japanse traditie, op de achtergrond de macht in handen. Zijn enige overgebleven tegenstander was Toyotomi Hideyori. Iyeyasu dwong Hideyori terug naar het kasteel van Osaka, en nam dat in 1615 in.
Ieyasu beperkte de macht van de boeddhistische kloosters en de daimyo's, en de keizer en zijn hofhouding kwamen in Kyoto in een soort van 'gouden gevangenschap', terwijl het hof van de shogun naar Edo (het tegenwoordige Tokyo werd verlegd. Hiermee werd de macht van de familie Tokugawa voor meer dan twee eeuw bezegeld.
De Christelijke Eeuw
In 1542 leden drie Portugezen schipbreuk op de kust van Kyushu. Spoedig volgden Portugese (en later ook Spaanse, Nederlandse en Engelse) handelaren, en ook jezuïeten-missionarissen. Het Christendom schoot snel wortel in Japan, en volgens de missionarissen waren er in 1587 300.000 christenen in Japan, vooral onder de lagere klassen, maar ook een aantal daimyo's.
Nobunaga was zeer bereidwillig tegenover de jezuïeten, die hij beschouwde als mogelijke bondgenoten tegen militante boeddhistische secten, maar onder Hideyoshi bekoelde zich deze relatie, en Iyeyasu, die de missionarissen zag als voorbereiders van een Portugese of Spaanse invasie in Japan, verbood de missie en zelfs het christendom. In 1642 werd Japan uiteindelijk geheel van de buitenwereld afgesloten. Japanners mochten het land niet verlaten, en slechts enkele Chinese en Nederlandse kooplieden mochten in Nagasaki (Dejima) handel drijven.
Meiji Restoratie
De Japanse isolatie duurde zo'n 200 jaar, tot 1854. De Amerikaanse commodore Matthew Perry dwong toen met een vloot de opening van Japan. In Japan bestond de angst dat het land in handen van de koloniale mogendheden zou vallen. Ook in het binnenland waren er problemen, en in 1868 werd de macht gegrepen door een revolutionaire groep, die de keizer terug in het centrum van de macht wilde hebben en een snelle overname van de westerse technologie bepleitte, om zo de westerse landen weerstand te kunnen bieden. Deze actie staat bekend als de Meiji restoratie.
Het keizerlijk hof werd verplaatst naar Edo, dat werd omgenoemd tot Tokyo (oostelijke hoofdstad). Het beleid in deze periode was erop gericht om Japan zo snel mogelijk zowel militair als economisch te ontwikkelen, en er volgden snel een aantal economische en sociale hervormingen: vrije beroepskeuze, afschaffing van de privileges van de samurai-klasse, belastingen in geld in plaats van natura, afschaffing van de lijfeigenschap van boeren, vrij grondbezit en de instelling van de dienstplicht. Er werden in hoog tempo staatsbedrijven gecreëerd, die dan (met uitzondering van de militaire industrie) wanneer ze economisch rendabel waren, geprivatiseerd werden. Ook werd de infrastructuur uitgebouwd, er werden een nationale post- en telegraafsystemen ingevoerd, en buitenlandse technologie werd ingevoerd. In 1889 werd een grondwet ingevoerd, gebaseerd op de Duitse grondwet.
Japan groeide in snel tempo uit tot een wereldmacht, en zijn nieuwe ambities leidden tot oorlogen met China (1894-1895) en Rusland (1904-1905), waarbij het Korea (vanaf 1910 een Japanse kolonie), Taiwan en andere gebieden veroverde.
Tweede Wereldoorlog
Begin jaren '30 kwam Japan terecht onder een steeds groter wordende invloed van ultra-nationalistische, expansionistische militairen, die leidde tot de invasie van Mantsjoerije, en een tweede Sino-Japanse Oorlog (1937), welke uiteindelijk uitmondde in de Tweede Wereldoorlog. Na China werd ook Zuidoost-Azië veroverd, en op 7 december 1941 vielen de Japanners de Amerikaanse vloot in Pearl Harbour aan, wat leidde tot de deelname van de Verenigde Staten aan de oorlog. De Filippijnen en Nederlands-Indië veroverd, maar in 1944 heroverden de Amerikanen beetje bij beetje de door Japan veroverde gebieden. Japan werd in 1945 verslagen door middel van de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki. Op 2 september 1945 gaf Japan zich over aan de Verenigde Staten en haar bondgenoten.
Naoorlogs Japan
Naoorlogs Japan, nu beperkt tot haar huidige grootte, bleef onder de controle van Amerika tot 1952. Gedurende die periode bloeide de welvaart op de eilanden weer op dankzij een uitzonderlijke economisch herstel. Tijdens de bezetting kwam er ook een nieuwe grondwet, waarbij de keizer nog slechts een ceremoniële taak overbleef.
Ook na het vertrek van de Amerikanen bleef de economische groei, en in de jaren '60 groeide Japan uit tot een economische grootmacht, met groeicijfers van 10% per jaar en meer. Rond 1990 begint de Japanse economie echter in verval te raken: Plotseling raken grote bedrijven in betalingsmoeilijkheden, waardoor banken gedwongen zijn te fuseren of zelfs bankroet gaan.
In januari 1995 wordt de stad Kobe opgeschrikt door een ernstige aardbeving, die 5000 doden eist. Later dat jaar verspreidt de sekte Aum Shinrikyo het gas Sarin in de metro van Tokyo. Er vielen 12 doden en 5000 gewonden. zh-cn:日本历史
