Tegenwoordig wordt de term Germanen vaak verward met de term Duitsers. Dit heeft vooral zijn oorzaak in het engelse woord voor Duitsland, Germany. Hierdoor heeft men het in het tegenwoordige spraakgebruik niet snel over Germanen, maar over sprekers van een Germaanse taal. Dit laatste is nog steeds een belangrijke overeenkomst tussen de verschillende volken van Germaanse afkomst. De hoofdindeling van de Germaanse taal in Noord-Germaans, West-Germaans en Oost-Germaans, komt overeen met de historisch-geografische indeling van de Germanen.

Over de vroegste geschiedenis van de Germaanse volkeren, weet men weinig meer dan dat ze oorspronkelijk in Scandinavië leefden. Velen van hen weken uit naar Duitsland, om zich van daaruit naar het oosten en het westen te verspreiden. Er ontstonden op die manier vele, verschillende volksstammen, die op verschillende tijden en plaatsen met andere namen werden aangeduid (Friezen, Toxandriërs, Kaninefaten). Hierdoor wordt het moeilijk, hun juiste bewegingen in het bijzonder te volgen. Toch weten we dat in het westen, de belangrijkste volken de Saksen en de Franken waren en in het oosten vooral de Goten, Bourgondiërs en Vandalen.

Het leven van al deze volken verschilde onderling niet zo veel omstreeks de tijd dat de Romeinen hun macht over Europa uitbreidden. In hoofdzaak waren het plattelandbewoners die een echte afkeer voor steden schijnen te hebben gehad. Weinige van hun nederzettingen waren dan ook groter dan kleine dorpen. De westelijke volksstammen bestonden voornamelijk uit landbouwers, de oostelijke voornamelijk uit schaapherders en veehoeders.

Toen de Romeinen Gallië binnenvielen, kwamen ze in aanraking met de Germanen. Aanvankelijk beschouwden de Romeinse geschiedschrijvers hen gewoon als 'barbaren'. Tacitus, die in de eerste eeuw leefde, schreef echter op sentimentele wijze over hen, alsof de Romeinen het leven van de Germanen best konden benijden.

Omdat de Romeinen er niet in geslaagd waren om al deze volkeren te overwinnen, trachtten ze hen gedurende lange tijd, in een gebied tussen de Rijn en de Donau vast te houden. Maar van het einde van de vierde eeuw af begonnen Germaanse stammen in steeds toenemende aantallen het Romeinse Rijk binnen te dringen.

De belangrijkste vredelievende invasie was misschien wel die van de Visigothen (West-Goten) die met tienduizenden uit Transsylvanië kwamen. Ze vroegen bescherming op Romeins grondgebied omdat ze zelf door de uit Azië aanstormende Hunnen verdreven werden. Hun verzoek werd ingewilligd.

Van toen af ging het binnendringen van Germaanse stammen in bijna alle delen van het Romeinse Rijk gestaag voort. De Germanen die op Romeins grondgebied woonden, toonden zich vaak uitstekende burgers en velen vochten zelfs mee om het rijk te verdedigen. Maar toch ging de plaatselijke macht geleidelijk van Romeinse in Germaanse handen over. Toen Germaanse stammen, die buiten het rijk woonden, rechtstreekse aanvallen gingen ondernemen, was de tegenstand van - het toen reeds sterk verzwakte Romeinse Rijk - niet meer zo krachtig.

In 430 moesten de Romeinen de hulp van de Hunnen inroepen om het Bourgondische koninkrijk Worms te verslaan. In 436 werd dat rijk vernietigd.

In 439 veroverden de Vandalen vanuit Spanje de stad Carthago in Tunesië), hét centrum van de Romeinse tarweschuur, en bouwden ze vlug een machtige vloot op die deze stad als basis had.

Na de definitieve val van het Romeinse imperium werden de eens zo misprezen Germaanse volkeren de nieuwe meesters van Europa. De Visigothen heersten over een groot deel van Spanje, de Franken werden de meesters van Frankrijk, bijna heel het huidige deel van België, Nederland en het Rijnland, de Ostrogoten (Oost-Goten) vestigden op hun beurt hun macht in Italië en in een uitgestrekt gebied ten noorden en ten oosten daarvan.

Germaanse stammen