Gelre is een streek en voormalig hertogdom in het Nederlands-Duits grensgebied. Het hertogdom en het daarmee verbonde Graafschap Zutphen omvatte het gebied van de huidige province Gelderland alsmede het noorden van Limburg en het zuidelijk deel van de Duitse Kreis Kleef. Het hertogdom was genaamd naar de stad Gelre of Geldern in Duitsland. Gelre wordt oorspronkelijk door Germaanse stammen zoals de Bataven, later door Franken bewoond. Onder de Franken is het een deel van het Koninkrijk Austrasië en vervolgens van het Frankische Rijk. Onder Karel de Grote is de thans Gelderse stad Nijmegen een van zijn machtscentra. Na het uiteenvallen van het Frankische Rijk behoort de streek tot het Hertogdom Lotharingen en na het Verdrag van Meerssen in 870 tot het Oost-Frankische of Duitse Rijk. In de elfde eeuw onstaat rond het stadje Gelre het Graafschap Gelre. De eerste graaf is Gerhard I van Wassenberg. In 1179 verwerft de Gelderse graaf het graafschap Zutphen. Geleidelijk breidt het Gelders gebied zich uit en in 1248 verwerft graaf Otto II de Rijksstad Nijmegen. Gelre bestaat dan uit vier kwartieren: de Graafschap Zutphen, de Veluwe, het Kwartier Nijmegen (Betuwe) en Opper-Gelre (de streek rond Venlo, Roermond en het nu Duitse Geldern).
Aan de Gelderse expansie komt een einde met de Slag van Woeringen in 1288. In 1339 wordt Gelre een hertogdom. Nadat hertog Reinoud III kinderloos sterft, volgt de Gelderse Successieoorlog. Deze leidt er in 1383 toe dat Willem van Gulik hertog wordt. Vanaf 1393 is hij tevens hertog van Gulik. Na diens overlijden in 1423 worden Gelre en Gulik weer gescheiden.
In 1483 komt Gelre in handen van Bourgondië. Daartegen blijft verzet bestaan en in 1493 wordt Gelre weer zelfstandig. Onder Karel van Gelre verzet het hertogdom zich succesvol tegen de Habsburgische hegenomie in de Nederlanden. Na het overlijden van Karel van Gelre wordt hertog Willem van Kleef en Gulik tevens hertog van Gelre. Ook hij verzet zich tegen de Habsburgische heerser Karel V, maar moet bij het Tractaat van Venlo in 1543 Gelre afstaan aan Karel V. Vanaf dat moment maakt Gelre deel uit van de Habsburgse Nederlanden. Als gevolg van de tachtigjarige oorlog wordt Gelderland gesplitst, het noordelijk deel wordt als Gelderland deel van de Republiek, Opper-Gelre blijft in Spaanse handen. Opper-Gelre, met uizondering van Venlo en Roermond, komt bij de Vrede van Utrecht in 1713 in handen van Pruisen. Bij het verdrag van Wenen komt westelijk Opper-Gelre in Nederlandse handen, alwaar het deel wordt van de provincie Limburg. De noordelijke kwartieren vormen de provincie Gelderland
[Deze bijdrage is een samenvatting/bewerking van het Duitse artikel over het Hertogdom Gelre.]
