Fries

Dit gaat over de taal Fries. Zie ook Friezen en Fries (bouwkunst)

Table of contents

1 Classificatie
2 Kenmerken
3 Onderverdeling
4 Voorbeelden
5 Externe link

Classificatie

Indo-Europees
- Germaans
  - West-Germaans
    - Fries

Kenmerken

Het Fries (Frysk) behoort tot de West-Germaanse tak van de Germaanse talen. Het is een van de twee officiële rijkstalen van Nederland. Fries wordt in de provincie Friesland gesproken door ongeveer 440.000 mensen. Er wonen ook Friestaligen in de Duitse streek Saterland, en in Sleeswijk-Holstein aan de grens met Denemarken.

Friese Taal en Letterkunde is een keuzevak waarin examen kan worden gedaan op het havo en VWO. Daarnaast wordt het gedoceerd op enkele universiteiten.

Het Fries is nauw verwant aan het Nederlands, en het is de Germaanse taal die het dichtst bij het Engels staat. Men spreekt dan ook soms van een Anglo-Friese groep.

Er zijn Friese teksten bekend uit de 10e eeuw.

Onderverdeling

Het Fries kan worden onderverdeeld in:

Westerlauwers Fries (in Nederland), weer onder te verdelen in:

1. Standaardfries (hoofdzakelijk Woudfriese en Kleifriese elementen)

2. Kleifries (in de Kleistreek)

3. Woudfries (in de Friese Wouden

4. Zuidwesthoeks (in de Zuidwesthoek)

5. Hindelopen

6. Terschelling: Aasters en Westers

7. Schiermonnikoog

Oostfries (in Saterland, Duitsland)
Noordfries (in Noord-Friesland ten zuiden van de Deens-Duitse grens), weer onder te verdelen in:

1. Eilandnoordfries (gesproken op de eilanden Föhr/Feer, Amrum/Oomram, Sylt/Sal/Söl en Helgoland)

2. Vastewalnoordfries (gesproken op de Halligen en in de Goesharde, Bökingharde, Karrharde en Wiedingharde)

Het Westerlauwers en Oostfries staan relatief dicht bij elkaar. Deze beide varianten worden samen officieus wel als Zuidfries aangeduid. De verschillen met het sterk door het Deens beïnvloede Noordfries zijn aanzienlijk.

Voorbeelden

Een voorbeeld van het Westerlauwers Fries:
Bûter, brea, en griene tsiis;
wa't dat net sizze kin, is gjin oprjochte Fries.
(Boter, roggebrood, en graskaas;
wie dat niet zeggen kan, is niet werkelijk een Fries)

Deze spreuk veelal bekend in Fryslân werd naar verluidt gehanteerd door de Friese aanvoerder Greate Pier tijdens een oorlog tussen Fryslân en Holland om te onderscheiden of iemand wel werkelijk een Fries was.

Een ander voorbeeld is het volkslied: De âlde Friezen.

Het Onze Vader in het (Westerlauwers) Fries:

Us Heit
dy't yn de himelen is
jins namme wurde hillige
Jins keninkryk komme
Jins wollen barre allyk yn 'e himel
sa ek op ierde
Jou ús hjoed ús deistich brea
En ferjou ús ús skulden
allyk ek wy ferjouwe ús skuldners
En lied ús net yn fersiking
mar ferlos ús fan 'e kweade
Want Jowes is it keninkryk en de krêft
en de hearlikheid oant yn ivichheid.

Externe link

http://www.fa.knaw.nl/

Encyclopedie

Classificatie

Kenmerken

Onderverdeling

Voorbeelden

Externe link