Directe democratie is kort te omschrijven als een bestuursvorm waarbij de kiezers niet enkel een parlement verkiezen (de zogenaamd zuiver representatieve democratieën), maar ook zelf direct wetten kan stemmen en indienen. Een directe democratie kan gebruik maken van verschillende instrumenten: ; Petitierecht : een klein aantal verzamelde handtekeningen kan het verkozen parlement dwingen over een bepaald onderwerp te praten en er over te stemmen. ; Bindend referendum op volksinitiatief (BROV) : Dit is een referendum waarbij de handtekeningendrempel hoger ligt dan bij het petitierecht, en waarbij de kiezers het gelanceerde voorstel kunnen aannemen of verwerpen. Indien aangenomen, is de uitslag bindend. ; Bindend referendum van rechtswege : dit is het zogenaamde plebisciet, waarbij de regering of een voldoende hoog aantal parlementsleden een voorstel aan de kiezers kunnen voorstellen. ; Afzettingsprocedure : de zogenaamde recalls. Hierbij kan een gezagsdrager worden afgezet indien de kiezers dit beslissen. Beroemd is de befaamde Recall-verkiezing in 2003 van gouverneur Davis van Californië.
Heden bestaat er enkel in Zwitserland directe democratie op nationaal niveau. Op deelstatelijk niveau is dit ook het geval in de Verenigde Staten en Duitsland.
Het invoeren van directe democratie vereist wel een aantal voorwaarden, zoals een hiërarchie tussen wetten door burgers gestemd en die door het parlement. In Zwitserland lost men dit op door elk aangenomen burgerinitiatief in de grondwet te schrijven; de Zwitserse grondwet kan immers enkel door een burgerinitiatief verandert worden, niet door een parlementaire meerderheid.
